Δεν υπάρχει μία απλή και αυτοτελής αιτία που οδηγεί στην εμφάνιση μιας διατροφικής διαταραχής. Η πρόκλησή της ανάγεται σε ένα συνδυασμό βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Ανάμεσα σε αυτούς τους παράγοντες, η ανάγκη για έλεγχο της διατροφής και του βάρους συχνά αντανακλά την έλλειψη ελέγχου σε άλλους τομείς της ζωής των ατόμων. Η διατροφική διαταραχή γίνεται το μέσο να διαχειριστούν και να ελέγξουν όχι μόνο τα συναισθήματά τους, αλλά και τις σχέσεις τους με τους άλλους.

Άτομα που καταφεύγουν σε επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας συχνά παραμερίζουν τις δικές τους ανάγκες, ενώ παρουσιάζουν μια υπερβολική ανάγκη για αναγνώριση και αποδοχή από τους άλλους. Η έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό τους τους αποτρέπει από το να θέσουν υγιή όρια, και να διεκδικήσουν τις ανάγκες τους, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το στρες που βιώνουν στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο των δυσλειτουργικών σχέσεων, η συναισθηματική υπερφαγία και η απώλεια ελέγχου στο φαγητό καλύπτει την αδυναμία τους να προσανατολιστούν εσωτερικά, προς τον εαυτό τους. Παγιδεύονται σε διαστρεβλωμένες πεποιθήσεις, όπως ότι για να τους αγαπούν, θα πρέπει να κάνουν ότι θέλουν οι άλλοι. Κι από την άλλη, η δοτικότητά τους μπορεί να είναι μια μη συνειδητή απόπειρα χειραγώγησης και ελέγχου της συναισθηματικής ανταπόκρισης των άλλων.

Τα συμπτώματα μιας διαταραγμένης σχέσης με το φαγητό μπορεί να αποτελούν τις προσπάθειες κάποιων ατόμων να αντισταθμίσουν αισθήματα προσωπικής ανεπάρκειας ή ανικανότητας. Στη νευρική ανορεξία, για παράδειγμα, ο εκούσιος περιορισμός της τροφής και η απίσχναση σε νεαρές κυρίως κοπέλες, μπορεί να μαρτυρούν την αναζήτηση μιας αίσθησης μιας πιο αυτόνομης ταυτότητας. Η διατροφική διαταραχή γίνεται μέρος της ταυτότητάς τους, και το αίσθημα κυριαρχίας πάνω στο σώμα τους τους παρέχει μια αίσθηση δύναμης και ελέγχου. Νομίζουν πως μπορούν να ελέγξουν τη διατροφή τους και το μέγεθός τους. Στην πραγματικότητα δεν ελέγχουν τίποτα. Η διαταραχή έχει πάρει πλέον τον έλεγχο.

Τα άτομα που πάσχουν από βουλιμία χάνουν τον έλεγχο ως προς τι και πόσο τρώνε, ενώ προσπαθούν να ελέγξουν το βάρος τους με ακατάλληλες αντισταθμιστικές μεθόδους, όπως την πρόκληση εμετού. Με το να καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες φαγητού σε σύντομο χρονικό διάστημα κακοποιούν τον εαυτό τους. Οι επακόλουθες ενοχές και το αίσθημα αυτοαπέχθειας τους οδηγεί να θέλουν να ξεφορτωθούν όλο αυτό. Να αποβάλουν την αδύναμη πλευρά του εαυτού τους. Έτσι όμως απορρίπτουν τον ίδιο τους τον εαυτό.

Εξωτερικά φαίνεται να έχουν τον έλεγχο. Η εκκαθάριση όμως κρύβει τη λαιμαργία εσωτερικά. Ανάγκες και συναισθήματα που μένουν απωθημένα, καταπιεσμένα, μη αποδεκτά. Ο εμετός στην αρχή είναι ένας τρόπος να νιώθουν ασφάλεια σε σχέση με το φαγητό, σταδιακά γίνεται ένας τρόπος διαχείρισης των αρνητικών συναισθημάτων. Η ανακούφιση είναι προσωρινή. Ο έλεγχος γίνεται κάποια στιγμή ένας εφιάλτης.

Η θεραπεία των διατροφικών διαταραχών εστιάζει στην ενδυνάμωση των ατόμων – οργανική, συναισθηματική και διατροφική – καθώς και στην ανάκτηση ικανοποίησης από τη ζωή. Η πραγματική έννοια του ελέγχου αφορά σε υγιείς επιλογές. Για να βοηθηθούν τα άτομα που είναι εθισμένα σε μια ψευδή αίσθηση ελέγχου, χρειάζεται να μπορούν να ορίζουν την τροφή τους χωρίς αυτό να τους αγχώνει· να διαχωρίζουν ανάμεσα στο τι μπορούν και τι δεν μπορούν να ελέγξουν.

References

Why people get eating disorders, National Centre for Eating Disorders, 2019

Fairburn, C. (1999). Βουλιμία. Ξανακερδίστε τον έλεγχο. Εκδόσεις Πατάκη

Τσώλα Δήμητρα

Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια

Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ο καθένας μας μπορεί να θυμώσει. Αυτό είναι εύκολο. Το να θυμώσουμε όμως με τον σωστό άνθρωπο, για το σωστό λόγο και με το σωστό τρόπο, δεν είναι και τόσο εύκολο. Ο θυμός δεν είναι σε όλες τις περιπτώσεις ο ίδιος. Ερμηνεύεται μέσα στο πλαίσιο στο οποίο συμβαίνει. Μπορεί να καλύπτει ένα άλλο συναίσθημα, ή να μετατοπίζεται προς διαφορετικό άτομο από αυτό που συνδέεται. Η κατάθλιψη μπορεί να ξεσπάσει σαν θυμός. Κι από την άλλη, η χρόνια αδυναμία να εκφράσουμε εποικοδομητικά το θυμό μας μπορεί να οδηγήσει σε συναισθήματα αναποτελεσματικότητας κι απελπισίας. Μπορεί να γινόμαστε έξαλλοι από θυμό για μικροπράγματα, και να γινόμαστε εχθρικοί και επιθετικοί απέναντι σε κοντινά μας πρόσωπα. Οι συμπεριφορές αυτές συνοδεύονται από ενοχές που διαιωνίζουν τον κύκλο της κατάθλιψης.

Ο θυμός είναι μια φυσική αντίδραση. Χρειάζεται να τον ακούμε και να τον σεβόμαστε παρά να τον αποφεύγουμε. Ποιο είναι το μήνυμα πίσω από το θυμό μας; Ότι οι άλλοι καταπατούν τα όριά μας και τα δικαιώματά μας, ότι μας πληγώνουν, ότι οι ανάγκες μας ή οι επιθυμίες μας δεν ικανοποιούνται, ή ότι τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως περιμέναμε. Μας βοηθάει να πούμε «μέχρι εδώ» σε καταστάσεις στις οποίες μας υπονομεύουν. Να σταματήσουμε να προσαρμόζουμε τις ανάγκες μας στις ανάγκες των άλλων. Μας κινητοποιεί να πούμε όχι.

Κι ενώ είναι δυσλειτουργικό να κλειδώνουμε το συναίσθημα του θυμού, το να εκτονώνουμε το θυμό μας δεν είναι πάντα λύση. Μπορεί να οδηγήσει σε μια κλιμάκωση των επιθέσεων. Η αναγνώριση και η έκφραση του θυμού είναι δύο διαφορετικές διαδικασίες. Η επίγνωση του θυμού προϋποθέτει να παρατηρούμε τι συμβαίνει στο σώμα μας – ταχυκαρδία, τρέμουλο, δυσφορία -, καθώς και να αναγνωρίσουμε τι είναι αυτό που πυροδοτεί το θυμό. Οι διαπροσωπικές δεξιότητες βοηθούν στο να εκφράσουμε και να επικοινωνήσουμε το θυμό μας στους άλλους με τέτοιο τρόπο ώστε να επιλύσουμε το πρόβλημα.

Πολλά άτομα που έχουν κατάθλιψη παρουσιάζουν χαμηλή ανοχή στη ματαίωση. Η απογοήτευση όμως μπορεί να πηγάζει από παράλογες πεποιθήσεις ή προσδοκίες που δημιουργούν αόρατες απαιτήσεις. Όπως για παράδειγμα ότι υπάρχει ένας «σωστός» τρόπος με τον οποίο «πρέπει» να γίνονται τα πράγματα. Ή να περιμένουμε πως επειδή κάναμε κάτι καλό σε κάποιον, είναι υποχρεωμένος να μας το ανταποδώσει. Η αμοιβαιότητα σε αυτή την περίπτωση εμπεριέχει τον κίνδυνο να συσσωρεύσουμε πικρία και θυμό.

Ένα άλλο πρόβλημα που προκύπτει συχνά είναι ο ανεπίλυτος θυμός από γεγονότα που συνέβησαν στο παρελθόν. Συναισθηματικές εκκρεμότητες με σημαντικά πρόσωπα στη ζωή μας που εξακολουθούν να μας επηρεάζουν στο παρόν. Σύντροφοι που μας πρόδωσαν, γονείς που μας παραμέλησαν ή μας εγκατέλειψαν. Καταστάσεις που έχουν ξεθωριάσει με το πέρασμα του χρόνου, ωστόσο το αρνητικό συναίσθημα παραμένει έντονο και μας κρατάει παγιδευμένους. Για να αποδράσουμε από το παρελθόν χρειάζεται αρχικά να συνειδητοποιήσουμε το χρόνιο αίσθημα θυμού. Και να το διαχωρίσουμε από τη θλίψη που σχετίζεται με την απώλεια. Αν δεν μπορέσουμε να αναγνωρίσουμε το βασικό αίσθημα της θλίψης, δεν θα καταφέρουμε ποτέ να εκπληρώσουμε την ανάγκη μας για αγάπη και σύνδεση. Όσο ο θυμός απομακρύνει τους άλλους από κοντά μας, τόσο θα απομακρυνόμαστε εμείς οι ίδιοι από τον εαυτό μας. Ξεπερνώντας τα συναισθήματα του θυμού και της αδικίας, θα μπορέσουμε να αποδεσμευτούμε από το άλλο πρόσωπο ώστε να αποδεχτούμε την κατάσταση και να βρούμε τη λύτρωση μέσα μας.

Βιβλιογραφία

Gilbert, P. (2014). Ξεπερνώντας την κατάθλιψη. Εκδόσεις Πεδίο.

Τσώλα Δήμητρα

Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια

Όπως ο Andrew Solomon στο βιβλίο του αναλύει την «ανατομία της κατάθλιψης», το να ζει κάποιος με αυτό το βίωμα έχει δύο όψεις. Από τη μία είναι η στέρηση της χαράς, η απελπισία, κάποιες φορές το σκοτάδι. Από την άλλη όμως είναι όλα όσα κερδίζει κάποιος μέσα από αυτή την εμπειρία. Η κατάθλιψη, μια από τις πλέον συχνές ψυχικές διαταραχές, φέρνει το άτομο αντιμέτωπο με μια μεγάλη πρόκληση. Να βρει το ψυχικό θάρρος και τη δύναμη να αναζητήσει ένα νόημα για τη ζωή του. Να βρει ένα σκοπό για τον οποίο αξίζει να ζει. Είτε είναι αυτό αλτρουισμός, είτε δημιουργικότητα, ή παραγωγικότητα.

Κανείς δεν επιλέγει την κατάθλιψή του. Ούτε αγαπά τις αντιξοότητες της ζωής και τις κακουχίες. Μπορεί ωστόσο το άτομο να αναζητήσει την ταυτότητά του μέσα από τις αρνητικές εμπειρίες. Τα βιώματα είναι αυτά που σμιλεύουν την προσωπικότητα. Και η νέα ταυτότητα μπορεί να τον σώσει από την κατάθλιψη. Οι προσωπικές κρίσεις και οι δύσκολες καταστάσεις αποτελούν παράγοντες που ο άνθρωπος δεν μπορεί πάντα να ελέγξει. Αυτό που μπορεί να ελέγξει είναι το πώς θα αντιδράσει. Καθώς και το να επιλέξει να μετατρέψει την απόγνωση σε κάτι εποικοδομητικό.

Πως γίνεται να βρίσκουν οι άνθρωποι νόημα στην κατάθλιψη;

Πως μπορούν να διατηρήσουν την αισιοδοξία τους όταν οι συνθήκες είναι τραγικές;

Στην κατάθλιψη η ποικιλία και η ζωτικότητα των δυνατοτήτων ορισμένων ανθρώπων εξαντλούνται. Μπορεί να νιώθουν ένα εσωτερικό κενό. Κι αυτό τους εξαντλεί ψυχικά, τους αδειάζει. Το αντίθετο της κατάθλιψης είναι η ζωτικότητα. Το κίνητρο που επιτρέπει στους ανθρώπους να συνεχίζουν να προσπαθούν, να εξελίσσουν τον εαυτό τους. Να αλλάζουν προς το καλύτερο με το να κατακτούν νέα επίπεδα ωριμότητας, υπευθυνότητας, συμπόνοιας. Κάτι που θα ήταν ανέφικτο αν αυτοί οι άνθρωποι δεν είχαν βιώσει πόνο. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι το πάσχειν είναι απαραίτητο. Αλλά αντλούν δύναμη από τις προκλήσεις, από τα τραύματά τους, από την επαφή με τα οδυνηρά συναισθήματά τους. Γίνονται ανθεκτικοί και θαρραλέοι. Είναι σε θέση να αναγνωρίζουν και να κατανοούν τη θέση στην οποία βρίσκονται οι γύρω τους. Το δικό τους βίωμα ενισχύει την ικανότητά τους να τους υποστηρίζουν. Αποκτούν δύναμη αλλά και την προσφέρουν. Το βαθύ νόημα της ζωής αφορά τη σύνδεση με κάτι έξω από τον εαυτό τους, όπως η αγάπη για ένα σκοπό, για έναν άνθρωπο. Κι έτσι δεν είναι μόνοι.

Οι άνθρωποι που καταφέρνουν να αντιμετωπίζουν την κατάθλιψη επιλέγουν το νόημά τους. Διαθέτουν αυξημένη επίγνωση της χαράς που μπορούν να τους δώσουν μικρά καθημερινά και απλά πράγματα. Μαθαίνουν να εκτιμούν ότι καλό υπάρχει στη ζωή τους και το διεκδικούν. Το να κερδίζουν την αισιοδοξία τους είναι επιβραβευτικό για τον εαυτό τους, ώστε να συνεχίσουν να ανακαλύπτουν αυτό που θα τους πάει εκεί που θέλουν.

«Μισώ αυτά τα συναισθήματα, αλλά ξέρω ότι με έχουν κάνει να ερευνήσω βαθύτερα τη ζωή μου, να βρω λόγους για να ζήσω. Κάθε μέρα, επιλέγω, άλλοτε ανέμελα και άλλοτε ενάντια στη διάθεση της στιγμής, να μείνω ζωντανός. Δεν είναι αυτό μια σπάνια χαρά;»

Βιβλιογραφία

Andrew, S. (2004). Ο δαίμων της μεσημβρίας. Μια ανατομία της κατάθλιψης. Εκδόσεις Αλεξάνδρεια

Φράνκλ, Β.Ε. (2018). Το νόημα της ζωής. Εκδόσεις Ψυχογιός

Δήμητρα Τσώλα

Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια

Συνεργάτης του Ψυχοθεραπευτικού Κέντρου – Πολυχώρου Animus Corpus

Όπως ο Andrew Solomon στο βιβλίο του αναλύει την «ανατομία της κατάθλιψης», το να ζει κάποιος με αυτό το βίωμα έχει δύο όψεις. Από τη μία είναι η στέρηση της χαράς, η απελπισία, κάποιες φορές το σκοτάδι. Από την άλλη όμως είναι όλα όσα κερδίζει κάποιος μέσα από αυτή την εμπειρία. Η κατάθλιψη, μια από τις πλέον συχνές ψυχικές διαταραχές, φέρνει το άτομο αντιμέτωπο με μια μεγάλη πρόκληση. Να βρει το ψυχικό θάρρος και τη δύναμη να αναζητήσει ένα νόημα για τη ζωή του. Να βρει ένα σκοπό για τον οποίο αξίζει να ζει. Είτε είναι αυτό αλτρουισμός, είτε δημιουργικότητα, ή παραγωγικότητα.

Κανείς δεν επιλέγει την κατάθλιψή του. Ούτε αγαπά τις αντιξοότητες της ζωής και τις κακουχίες. Μπορεί ωστόσο το άτομο να αναζητήσει την ταυτότητά του μέσα από τις αρνητικές εμπειρίες. Τα βιώματα είναι αυτά που σμιλεύουν την προσωπικότητα. Και η νέα ταυτότητα μπορεί να τον σώσει από την κατάθλιψη. Οι προσωπικές κρίσεις και οι δύσκολες καταστάσεις αποτελούν παράγοντες που ο άνθρωπος δεν μπορεί πάντα να ελέγξει. Αυτό που μπορεί να ελέγξει είναι το πώς θα αντιδράσει. Καθώς και το να επιλέξει να μετατρέψει την απόγνωση σε κάτι εποικοδομητικό.

Πως γίνεται να βρίσκουν οι άνθρωποι νόημα στην κατάθλιψη;

Πως μπορούν να διατηρήσουν την αισιοδοξία τους όταν οι συνθήκες είναι τραγικές;

Στην κατάθλιψη η ποικιλία και η ζωτικότητα των δυνατοτήτων ορισμένων ανθρώπων εξαντλούνται. Μπορεί να νιώθουν ένα εσωτερικό κενό. Κι αυτό τους εξαντλεί ψυχικά, τους αδειάζει. Το αντίθετο της κατάθλιψης είναι η ζωτικότητα. Το κίνητρο που επιτρέπει στους ανθρώπους να συνεχίζουν να προσπαθούν, να εξελίσσουν τον εαυτό τους. Να αλλάζουν προς το καλύτερο με το να κατακτούν νέα επίπεδα ωριμότητας, υπευθυνότητας, συμπόνοιας. Κάτι που θα ήταν ανέφικτο αν αυτοί οι άνθρωποι δεν είχαν βιώσει πόνο. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι το πάσχειν είναι απαραίτητο. Αλλά αντλούν δύναμη από τις προκλήσεις, από τα τραύματά τους, από την επαφή με τα οδυνηρά συναισθήματά τους. Γίνονται ανθεκτικοί και θαρραλέοι. Είναι σε θέση να αναγνωρίζουν και να κατανοούν τη θέση στην οποία βρίσκονται οι γύρω τους. Το δικό τους βίωμα ενισχύει την ικανότητά τους να τους υποστηρίζουν. Αποκτούν δύναμη αλλά και την προσφέρουν. Το βαθύ νόημα της ζωής αφορά τη σύνδεση με κάτι έξω από τον εαυτό τους, όπως η αγάπη για ένα σκοπό, για έναν άνθρωπο. Κι έτσι δεν είναι μόνοι.

Οι άνθρωποι που καταφέρνουν να αντιμετωπίζουν την κατάθλιψη επιλέγουν το νόημά τους. Διαθέτουν αυξημένη επίγνωση της χαράς που μπορούν να τους δώσουν μικρά καθημερινά και απλά πράγματα. Μαθαίνουν να εκτιμούν ότι καλό υπάρχει στη ζωή τους και το διεκδικούν. Το να κερδίζουν την αισιοδοξία τους είναι επιβραβευτικό για τον εαυτό τους, ώστε να συνεχίσουν να ανακαλύπτουν αυτό που θα τους πάει εκεί που θέλουν.

«Μισώ αυτά τα συναισθήματα, αλλά ξέρω ότι με έχουν κάνει να ερευνήσω βαθύτερα τη ζωή μου, να βρω λόγους για να ζήσω. Κάθε μέρα, επιλέγω, άλλοτε ανέμελα και άλλοτε ενάντια στη διάθεση της στιγμής, να μείνω ζωντανός. Δεν είναι αυτό μια σπάνια χαρά;»

Βιβλιογραφία

Andrew, S. (2004). Ο δαίμων της μεσημβρίας. Μια ανατομία της κατάθλιψης. Εκδόσεις Αλεξάνδρεια

Φράνκλ, Β.Ε. (2018). Το νόημα της ζωής. Εκδόσεις Ψυχογιός

Δήμητρα Τσώλα

Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια

Συνεργάτης του Ψυχοθεραπευτικού Κέντρου – Πολυχώρου Animus Corpus

Είναι πολλοί οι άνθρωποι στην καθημερινότητα που όταν ερωτηθούν «πώς είσαι σήμερα»; Απαντούν συχνά με ένα τυπικό «ε…καλά». Δεν πρόκειται για μία τυπική απάντηση… πραγματικά νιώθουν καλά, διότι έχουν συνηθίσει το «μέτρια» ως καλά. Αν έπρεπε να αποδώσουμε ένα χρώμα στη διάθεση που νιώθουν συχνότερα, ανάμεσα στο άσπρο και το μαύρο, αυτό θα ήταν προφανώς το γκρι χρώμα…

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι πολλοί άνθρωποι έχουν συνηθίσει να θεωρούν το γκρι χρώμα της συναισθηματικής τους διάθεσης ως φυσικό, σαν το «άσπρο» της χαράς που πιστεύουν ότι βιώνει ο κάθε άνθρωπος. Μπορούμε να φανταστούμε συνήθως μόνο αυτά που έχουμε ζήσει, όχι αυτά που δεν έχουμε βιώσει.

Λέγεται ότι τα πουλιά που έχουν μεγαλώσει μέσα σε ένα κλουβί, μπορεί να μάθουν να θεωρούν το πέταγμα ως κάτι μη φυσικό… Κι αν κάποιος αφήσει την πόρτα του κλουβιού ανοιχτή, είναι πιθανό να μη θέλουν να βγουν από αυτό και να πετάξουν… Το κλουβί δίνει μια κάποια ασφάλεια… και το καινούριο εμπεριέχει ένα ρίσκο.

Αν πετάξεις… πρέπει να ξέρεις που να πας… αυτό τουλάχιστον πιστεύει ένας άνθρωπος με «γκρι» διάθεση… Δεν έχει συνηθίσει να έχει πολλές επιλογές οι οποίες σημαίνουν πραγματική ελευθερία… Αντίθετα μπορεί να έχει μάθει να υπακούει σε πολλά πρέπει, τα οποία νιώθει ότι αν τα επιτυγχάνει συνεχώς, κάποτε ίσως… το γκρι της διάθεσης θα γίνει άσπρο.

Δεν πρέπει να μας παραξενεύει σαν γεγονός αν σκεφτούμε ότι για πολλά χρόνια μεγάλωναν γενιές ανθρώπων με την πεποίθηση στο μυαλό τους ότι η γη είναι επίπεδη… Μόνο τότε μπορούμε να αντιληφθούμε τον φόβο των πληρωμάτων του Χριστόφορου Κολόμβου ότι θα έπεφταν στο κενό όταν έφταναν στην άκρη της γης.

Πραγματικότητα είναι για το μυαλό μας, ό,τι διδασκόμαστε από τους γονείς μας και το πιθανότερο είναι ότι δε θα προσπαθήσουμε ή και θα αντισταθούμε να το εξετάσουμε ή να το αμφισβητήσουμε. Πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν να φύγουν από τα πρέπει ή τις συμπεριφορές που υιοθετούν κάθε μέρα, διότι είναι πολύ πιθανό ότι θα νιώσουν ενοχές αν αλλάξουν κάτι σε αυτές, και αυτό επιβαρύνει άμεσα τη διάθεσή τους. Έτσι οι άνθρωποι αυτοί, δικαιολογημένα, όσο και να ακούνε άλλους να τους λένε το αντίθετο, θα λένε ότι η δική τους κατάστασή είναι διαφορετική.

Τα κάγκελα του δικού τους κλουβιού είναι πραγματικά και οι άλλοι απλά… δεν μπορούν να το κατανοήσουν αυτό! Πρόκειται για μία κατάσταση που άλλοτε την ονομάζουμε δυσθυμία, άλλοτε απλώς μελαγχολία ή μία συνεχή κακή συναισθηματική διάθεση. Αν ερωτηθούν αυτοί οι άνθρωποι γιατί δεν κάνουν ταξίδια, χόμπι, βόλτες με φίλους, συνήθως λένε «μα φταίνε τα κάγκελα του κλουβιού, αλλά δεν μπορείς να τα δεις εσύ».

Είναι πιθανό να νιώθουν κάποια συναισθήματα ευχαρίστησης ή ικανοποίησης, πολύ λίγα όμως συγκριτικά με τα όσα θα μπορούσαν να ζήσουν… Αυτά τα λίγα όμως είναι η δική τους απεικόνιση της Ευτυχίας.

«Ανακαλύπτουμε τα κενά μας μόνο όταν τα γεμίζουμε» έλεγε ένας σπουδαίος ποιητής. Όταν τέτοιοι άνθρωποι ακούσουν ότι η καθημερινή χαρούμενη διάθεση είναι εφικτή και ότι αυτό το επιτυγχάνουν πολλοί, εκπλήσσονται. Εκπλήσσονται και όταν ακούν ότι η χαρούμενη διάθεση έχει επίπεδα. Ίσως εκπλήσσονται διότι νομίζουν ότι πολλοί ευτυχισμένοι άνθρωποι δε μεγάλωσαν ποτέ μέσα σε ένα κλουβί… αλλά ότι οι εξωτερικοί παράγοντες ήρθαν όλοι ευνοϊκοί σε εκείνους.

Στην πραγματικότητα οι ευτυχισμένοι άνθρωποι ξεκινούν από την αναγνώριση ότι το κλουβί είναι φτιαγμένο από κάποιον, όπως και τα πρέπει και οι συμπεριφορές που μαθαίνουμε… Το μυστικό είναι να μπορούμε να αμφισβητούμε και να αναρωτιόμαστε πάνω στα πρέπει, τις συμπεριφορές μας, τις ικανότητες που μας αναγνώρισε κάποιος. Είναι πολύ σημαντικό ότι πουλιά μεγαλωμένα σε κλουβί δεν εξασκούν το πέταγμα διότι πείστηκαν ότι δε διαθέτουν αυτή την ικανότητα.

Όταν κάποια πουλιά μεγαλώσουν σε κλουβί, το φόβο τους για το πέταγμα μπορούν να τον αντιμετωπίσουν και με άλλους τρόπους. Μπορούν να αρχίσουν να μαζεύουν σπόρους για πολύ καιρό, λέγοντας ότι όταν έχουν πολλούς σπόρους, θα είναι αρκετά δυνατά ώστε να πετάξουν με σιγουριά… Σιγά σιγά όμως η συγκέντρωση των σπόρων γίνεται αυτοσκοπός και μία ιδανική άμυνα ώστε να αναβάλλεται το πέταγμα.

Τα φοβισμένα πουλιά δε νιώθουν ποτέ ότι οι σπόροι είναι αρκετοί, το πέταγμα πάντοτε αναβάλλεται…Ύστερα μπορεί να σκεφτούν ότι αν δυναμώσουν αρκετά τα φτερά τους, δοκιμάζοντας το πέταγμα μέσα στο κλουβί, κάποτε θα πετάξουν έξω από το κλουβί με σιγουριά. Και η άσκηση όμως, όπως και οι σπόροι, μπορεί να γίνει αυτοσκοπός χωρίς τελικά να νικηθούν οι φόβοι. Διότι πάλι, το πουλί αποφεύγει να σκεφτεί το πέταγμα και στρέφει την προσοχή του σε οτιδήποτε άλλο εκτός από αυτό.

Αυτό που συμβαίνει στο πουλί είναι ότι αποτυγχάνει να εντοπίσει τον πραγματικό λόγο που δεν πετάει. Οι μηχανισμοί άμυνας θέλουν να εμποδίσουν την αποκάλυψη της αληθινής επώδυνης αιτίας ή οποία δεν είναι άλλη από το γεγονός ότι μέσα του έχει επιλέξει την ασφάλεια. Και έτσι, το μάζεμα των σπόρων, η άσκηση κ.λ.π. είναι οι τρόποι που βρίσκει το μυαλό για να μην ανακαλύψει ότι αυτό που φοβάται είναι να μην χάσει την αίσθηση της ασφάλειας.

Γνωρίζουμε ότι η λογική μας μπορεί να διατηρεί τη διάθεση σταθερά ακμαία… Να την επαναφέρει όταν επηρεάζεται αρνητικά από εξωτερικά ερεθίσματα. Αυτό όμως μπορεί να συμβεί μόνο όταν έχει εκπαιδευθεί να κατανοεί και να ερμηνεύει το υποσυνείδητό μας. Όταν κάτι εξωτερικό μας αγγίζει, αυτό συμβαίνει διότι θίγει κάποια βαθύτερη κρυμμένη ανησυχία μας, αξία πεποίθηση κ.λ.π.

Η διάθεση μπορεί να είναι και πρέπει να είναι κάθε μέρα καλή, το χαμόγελο να υπάρχει κάθε μέρα. Αρκεί να κατανοήσουμε τα πρέπει, τους φόβους ή της ελλείψεις που έχουμε μάθει να πιστεύουμε ότι έχουμε. Τα πουλιά πείστηκαν ότι δεν μπορούν να πετάξουν. Έτσι κι εμείς οι ίδιοι επιτρέπουμε ασυνείδητα να μην μπορούμε να πετάξουμε.

Βακόνδιος Νίκος

Ψυχολόγος

Συνεργάτης του Ψυχοθεραπευτικού Κέντρου – Πολυχώρου Animus Corpus

Τον τελευταίο καιρό, το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού φαίνεται να απασχολεί ολοένα και περισσότερο τόσο στο επίπεδο της επιστημονικής κοινότητας όσο και σε επίπεδο καθημερινών συζητήσεων. Με στόχο να καταδειχθούν σημαντικές πλευρές του φαινομένου, ακολουθούν κάποιες σκέψεις γι αυτό που πηγάζουν μέσα από την εργασιακή εμπειρία αλλά και τη βιβλιογραφία.

Κατ αρχάς, ας ξεκινήσουμε με ένα πλαίσιο ορισμού. Το bullying, εις το ελληνικότερον, Σχολική Βία και Εκφοβισμός, προέρχεται από το bully που στα ελληνικά μπορεί να αποδοθεί ως «νταής» οπότε bullying είναι το «νταηλίκι».

Ας κάνουμε όλοι εδώ μια μικρή παύση κι ας αναλογιστούμε τι κουβαλούν αυτές οι δυο λέξεις.. είναι φορτισμένες με δύσκολα, βίαια και υποτιμητικά στοιχεία.

Οπότε λοιπόν ορίζοντας το φαινόμενο αναφερόμαστε σε βία, λεκτική, σωματική, ψυχολογική η οποία προέρχεται / προκαλείται από παιδιά σε παιδιά, επαναλαμβανόμενα, συστηματικά και κλιμακούμενα σε ένταση με σκοπό να βλάψει, πονέσει, αναστατώσει το παιδί-θύμα που μοιάζει να ‘ ναι ανυπεράσπιστο. Εμπεριέχει δηλαδή την ταπείνωση αυτού που στοχοποιείται.

Για να μιλήσουμε όμως για bullying, πέραν του παραπάνω, χρειάζεται να έχουμε το εξής "σχήμα":

                       Παιδί - Θύτης <-->Παιδί - Θύμα

                                 Παιδιά - Παρατηρητές

Αυτό το σχήμα χρειάζεται να υπάρχει σταθερά και να αλληλοτροφοδοτείται.

Χρειαζόμαστε δηλαδή τους αναφερόμενους ως «θύτες» , ως «θύματα» και ως «παρατηρητές».

Οι αιτίες και οι επιπτώσεις του φαινομένου σε ψυχοσυναισθηματικό και ψυχοκοινωνικό πλαίσιο είναι πολλές και κάποιες φορές ιδιαιτέρως σοβαρές.

Πέραν του παιδιού- θύματος που σαφώς χρήζει φροντίδας και προσοχής, φροντίδας και προσοχής χρήζει και το παιδί – θύτης.

Συνήθως όταν μιλούμε ή διαπιστώνουμε bullying εστιάζουμε αποκλειστικά στην πλευρά του θύματος μιας και φαίνεται ως η πιο αδύναμη και εύθραυστη.

Όμως και το παιδί – θύτης «φωνάζει» για κάτι δύσκολο που ζει και το εκφράζει με αυτόν τον τρόπο. Οπότε χρειάζεται να αφουγκραστούμε και αυτό το παιδί.

Όπως και τους λεγόμενους «παρατηρητές» να τους ενισχύσουμε να μιλάνε για όσα συμβαίνουν προσφέροντας τους ασφάλεια και στήριξη να το κάνουν.

Τα επιδημιολογικά στοιχεία αναφέρουν πως το φαινόμενο απαντάται συχνότερα από / προς αγόρια σε σχέση με τα κορίτσια σε αναλογία 1/3.

Οφείλουμε όλοι καθείς από την πλευρά του και το ρόλο του είτε είναι γονιός είτε είναι εκπαιδευτικός να αφουγκραστεί το παιδί, να σκύψει πάνω από τις ανάγκες του και όλοι σε συνεργασία να αντιμετωπίσουμε τη βία.

Αν στη βία απαντάμε με βία ενισχύουμε το φαινόμενο και δημιουργούμε ένα φαύλο κύκλο.

Και χρειάζεται επίσης να είμαστε ιδιαιτέρως προσεκτικοί στο τι χαρακτηρίζουμε ως bullying.

Ο όρος ακούγεται πολύ και πέραν της ουσίας του κάποιες φορές, εμπεριέχει και μια υπερβολή ακόμα και μια «ευκολία» στο να δώσουμε την «ταμπέλα» σε κάτι που μας ενοχλεί, ωστόσο όμως δεν είναι πάντα bullying.

Ας είμαστε κοντά στα παιδιά μας, κοντά στους δασκάλους τους .. Πρωτίστως όμως ας κοιτάξουμε βαθιά μέσα μας όλοι οι ενήλικες κι ας αναλογιστούμε πόσο ανοιχτοί είμαστε σε ό,τι είναι διαφορετικό. Ανοιχτοί όμως ισότιμα και ισάξια και όχι με ματιά οίκτου ή ελέους σε ό,τι είναι διαφορετικό .. από το δικό μας χρώμα, ύψος, σωματότυπο αλλά και από τις δικές μας πεποιθήσεις για τη ζωή, την καταγωγή, τη θρησκεία, τη σεξουαλικότητα και ό,τι μας φαντάζει «σωστό- λάθος». Κάπου εκεί μπορεί να βρίσκεται η βάση αυτού που ονομάζουμε bullying και με αυτή τη δουλειά και στάση ζωής να συμβάλλουμε στην αντιμετώπιση του.

Για περισσότερες πληροφορίες και στήριξη μπορείτε να απευθύνεστε στο τηλέφωνο του Animus Corpus.

Κομνηνόγλου Ιωάννης

Ψυχολόγος

Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό όν. Είμαστε ευτυχείς όταν είμαστε με άλλους γιατί μέσα από τις σχέσεις καταλαβαίνουμε όχι μόνο τον άλλο αλλά και τον ίδιο μας τον εαυτό. Μέσα στις σχέσεις δημιουργούνται τα συναισθήματα, θετικά και αρνητικά. Τι είναι όμως αυτό που με την πάροδο του χρόνου κρατάει ένα ζευγάρι ικανοποιημένο από τη σχέση του;

 

Μια καλή βάση για να χτιστεί το «εμείς», είναι το να μοιράζονται δυο άνθρωποι κοινές αξίες και ηθικούς κώδικες. Η συζήτηση, η διαπραγμάτευση αλλά και η ενημέρωση του άλλου για τις δικές μας αξίες, αποτελούν δρόμους που μπορούν να βοηθήσουν στη δημιουργία του καινούριου συστήματος αξιών του ζευγαριού.

 

Ένα άλλο σημαντικό συστατικό μιας ικανοποιητικής σχέσης είναι η αποδοχή του άλλου. Αποδέχομαι τον άλλο σημαίνει σέβομαι και αντέχω τη διαφορετικότητα του. Όλοι έχουμε ανάγκη από προσωπικό χώρο και χρόνο μέσα στη σχέση μας. Δεν είναι δυνατόν να είμαστε ίδιοι με κανένα άλλο πάνω σε τούτη τη γη. Η αγάπη τρέφεται από την διαφορετικότητα.

 

Για να διευκολυνθούν και να υλοποιηθούν όλα αυτά χρειάζεται επικοινωνία. Η επικοινωνία για να είναι γόνιμη, για να υπάρχει ανταλλαγή, κατανόηση και σεβασμός, απαιτεί υπομονή. Σημαντικές παράμετροι της ουσιαστικής διαλεκτικής επικοινωνίας είναι να έχουμε τα αυτιά μας ανοιχτά έτσι ώστε να μπορέσουμε να ακούσουμε αυτά που λέει ο σύντροφός μας, αλλά και το να μιλάμε για τα ουσιαστικά πράγματα, για τα «δύσκολα» αλλά και τα καθημερινά.

 

Ένα άλλο απαραίτητο στοιχείο για να κρατηθεί μια σχέση ζωντανή, είναι η ικανοποιητική σεξουαλική ζωή. Το σεξ είναι μια επικοινωνία πολύ προσωπική του ζευγαριού, η οποία εξελίσσεται με τα χρόνια. Είναι σημαντικό να μπορούμε να διατηρήσουμε με το πέρασμα του χρόνου το μυστήριο και την περιπέτεια και να μπορέσουμε να την εξισορροπήσουμε με την οικειότητα και την ασφάλεια. Το σεξ αντικατοπτρίζει την συνεχή επιλογή του συντρόφου μας.

 

Ένας σημαντικός παράγοντας που κρατάει δυο συντρόφους μαζί είναι η φιλική σχέση που αναπτύσσεται αναπόφευκτα, μέσα στην ερωτική. Για να διατηρηθεί το φιλικό στοιχείο, είναι σημαντικό οι σύντροφοι να έχουν κοινές δραστηριότητες και να έχουν δημιουργήσει και διαφυλάξει με το πέρασμα των χρόνων τις δικές τους ιεροτελεστίες που αποτελούν την κουλτούρα του ζευγαριού.

 

Τέλος, εκείνο που ενώνει δυο ανθρώπους είναι οι κοινοί στόχοι και τα όνειρα για το μέλλον. Είναι η κοινή υπόσχεση ότι θα είναι μαζί στο μέλλον. Για να μην εξελιχθεί όμως αυτό σε ομογενοποίηση των δυο προσωπικοτήτων, είναι πολύ σημαντικό να διατηρείται η απαραίτητη αυτονομία. Δεν είναι αναγκαίο να τα κάνουν όλα μαζί, είναι όμως απαραίτητο να οργανώνουν τους βασικούς στόχους της ζωής τους περιλαμβάνοντας ο ένας τον άλλο.

 

Σύμφωνα με ένα γνωμικό, πρέπει «να κοιτάς εκεί που θέλεις να πας, αλλιώς θα πας εκεί που κοιτάς». Αν εστιάσουμε λοιπόν και καλλιεργήσουμε αυτά που μας ενώνουν, το αποτέλεσμα θα είναι να έχουμε περισσότερο από αυτό. Δηλαδή μια σχέση μέσα στην οποία θα είμαστε ευτυχισμένοι.

 

Αλεξία Ζήση

Ψυχολόγος - Συστημική Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Πιστοποιημένη κάτοχος EuroPsy

M.Sc. Ερευνητικές Μέθοδοι Ψυχολογίας (Lancaster University)

B.A. Ψυχολογίας (Deree College και Ε.Κ.Π.Α.)

«Το ασανσέρ προς την επιτυχία βρίσκεται εκτός λειτουργίας. Πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τα σκαλοπάτια… το ένα κατόπιν του άλλου»

Ρενέ Ζιράρ (Γάλλος φιλόσοφος και Ακαδημαϊκός)

Λέγεται συχνά ότι ο άνθρωπος δεν αλλάζει.

Ξεχνούμε όμως, ότι σε μικρή ηλικία μάθαμε να κολυμπούμε στη θάλασσα, ενώ πριν δεν γνωρίζαμε το πώς…

Προτού μας δείξει κάποιος πώς έπρεπε να κινήσουμε τα χέρια και τα πόδια μας προκειμένου να κολυμπήσουμε, το μυαλό μας δε γνώριζε ότι διαθέτει αυτή τη δυνατότητα…

Σε αυτό το γεγονός, ότι αποκαλύπτονται δυνατότητες του εαυτού μας τις οποίες δε γνωρίζουμε, μέσα από το να μαθαίνουμε, αναφέρθηκε ο Γαλιλαίος λέγοντας…

«Δεν μπορείς να διδάξεις κάτι σε έναν άνθρωπο, μπορείς μόνο να τον βοηθήσεις να το ανακαλύψει μέσα του…»

Το ίδιο αφορά και την αυτοεκτίμηση, η οποία μπορεί συνεχώς να αυξάνει με σταδιακά βήματα-αλλαγές…

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ιστορία με τους αστερίες του ανθρωπολόγου Loren Eiseley.

…Σε μία παραλία μετά από καταιγίδα, ένας ηλικιωμένος άνδρας παρατηρεί μια νεαρή γυναίκα, να πετά πίσω στη θάλασσα έναν έναν ξεβρασμένους αστερίες πίσω στη θάλασσα.

Η απορία του για το νόημα της πράξης της είναι τεράστια, αφού οι ξεβρασμένοι αστερίες είναι χιλιάδες και μοιραία πολλοί θα πεθάνουν. Δεν είναι δυνατόν να κάνει τη διαφορά της λέει. Εκείνη πιάνει ακόμη έναν αστερία και πετώντας τον στη θάλασσα του απαντά «έκανε διαφορά γι αυτόν όμως».

Με ένα πολύ έξυπνο τρόπο, η ιστορία αυτή αναφέρεται σε έναν τρόπο σκέψης.

Συχνά μπορεί να ερμηνεύουμε καταστάσεις λανθασμένα, σκεπτόμενοι μόνο τα άκρα, άσπρο-μαύρο, επιτυχία-αποτυχία. Η

Κρίνουμε την απόδοση μας σε κάτι αν ήταν τέλεια, αλλιώς τη βλέπουμε ως αποτυχία. Αν κάναμε λάθος προσπαθώντας να ακολουθήσουμε μια δίαιτα, νιώθουμε ότι αποτύχαμε και την εγκαταλείπουμε.

Ο τρόπος σκέψης Άσπρο-Μαύρο εύκολα οδηγεί σε συναισθήματα άγχους, θλίψης, θυμού. Συχνά οδηγεί στο να μη μπορούμε να αλλάξουμε μία συμπεριφορά μας , διότι αν δεν πετύχουμε το αποτέλεσμα που θέλουμε άμεσα, πολύ εύκολα θα αρχίσουμε αρνητικές εκτιμήσεις για τον εαυτό μας.

Επειδή αυτό θα φέρει θλίψη ή απογοήτευση, συχνά αποφεύγουμε να αρχίσουμε μια προσπάθεια, διότι έτσι εύκολα αποφεύγεται, οποιαδήποτε απογοήτευση.

Είναι πιθανό μάλιστα να βάζουμε συχνά χαμηλούς μόνο στόχους, όπου είναι φανερή η διαδικασία και τα βήματα που απαιτούνται, διότι εκεί είναι βέβαιο, δε θα έρθει καμία απογοήτευση.

Με τον τρόπο αυτό όμως, και η αυτοεκτίμηση μας δεν αυξάνεται ποτέ σε ψηλότερα επίπεδα, διότι έτσι επιτυγχάνουμε μόνο επιτεύγματά που τα θεωρούμε ή τα βλέπουμε πάντοτε μικρά εμείς οι ίδιοι.

Αξιολογώντας τον εαυτό μας μόνο με την επιτυχία ενός αποτελέσματος, δε μπορούμε να αξιολογήσουμε την προσπάθεια που κάναμε. Δε μπορούμε να αξιολογήσουμε τους φόβους που ξεπεράσαμε ή έστω αρχίσαμε να συνηθίζουμε να ξεπερνάμε. Ότι αυτό είναι ένα πρώτο σημαντικό βήμα για να δυναμώσουμε την προσπάθεια μας όταν θα ξαναδοκιμάσουμε.

Το «αντίδοτο» σε αυτόν τον τρόπο σκέψης είναι η προσπάθεια να αρχίσουμε να βλέπουμε σε οποιαδήποτε προσπάθεια, τις «αποχρώσεις του γκρι».

Η κατανόηση ότι μία προσπάθεια χωρίζεται σε μικρότερα ενδιάμεσα στάδια επιτυχίας από το μαύρο προς το άσπρο, αν θεωρήσουμε το ένα άκρο ως την απόλυτη επιτυχία. Οι διαβαθμίσεις του γκρι είναι βήματα που μετρώντας πόσα καταφέραμε από αυτά, κατανοούμε καλύτερα την έννοια της επιτυχίας, δίνοντας αξία στην προσπάθεια και στην εξοικείωση με την σημασία της προσπάθειας.

Η μεγαλύτερη επιτυχία συχνά είναι η μείωση του φόβου ότι οι δυνατότητες μας είναι περιορισμένες, και όχι το ορατό αποτέλεσμα μιας προσπάθειας.

Αυτός ο τρόπος σκέψης «κερδίζεται» μέσα από μάθηση και εφαρμόζεται μετά σε αμέτρητες καταστάσεις της ζωής μας.

Είναι ο τρόπος σκέψης ότι ένα λάθος ή μια αποτυχία, μας δίνει γνώση για μια νέα προσπάθεια προς το ίδιο αποτέλεσμα, ότι αν διαβάσουμε περισσότερο κάτι που μας διέφυγε, θα τα πάμε καλύτερα την επόμενη φορά σε εξετάσεις ή μια συνέντευξη εργασίας.

Είναι ο τρόπος σκέψης ότι τα λάθη δεν πρέπει να θεωρούνται ως αναπόφευκτα, αλλά ως πηγή μάθησης και εξέλιξης.

Πράγματι η Αυτοεκτίμηση μας μπορεί να αυξάνει με σταδιακά βήματα αλλαγές σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας.

Βήματα τέτοια είναι για παράδειγμα φόβοι προσωπικοί, οι οποίοι θέλουν κάποια στάδια για να ξεπεραστούν και όχι απότομα και μονομιάς.

Η αποφυγή σύγκρισης με τους άλλους που θεωρούμε ότι τους έχουν ξεπεράσει, εκτιμώντας ότι ό κάθε άνθρωπος έχει διαφορετικά βιώματα και διαδρομή.

Όταν μπορούμε να αναγνωρίσουμε αυτά τα (ακόμη και μικρά ίσως) βήματα, μπορούμε να εισπράξουμε επιβράβευση και ικανοποίηση, ότι ο εαυτός μας, είναι έστω λίγο καλύτερος από τον εαυτό μας στο χθες…

Αυτό μα δίνει το απαιτούμενο θάρρος και έτσι μας αποκαλύπτεται το επόμενο βήμα που δεν μπορούσαμε να δούμε, γιατί μας έλλειπε μόνο η πίστη στις δυνατότητες μας.

« Η σπηλιά που φοβάσαι να μπεις, κρύβει το θησαυρό που ψάχνεις»

Joseph Cambell

Νίκος Βακόνδιος

Ψυχολόγος

Ο ρόλος του πατέρα στην ανατροφή του παιδιού, για πολλούς αιώνες παρέμενε απόμακρος έως ανύπαρκτος. Εκτεινόταν από την αποχή από την οικογενειακή ζωή έως στην καλύτερη περίπτωση, την επιβολή της τάξης. Αυτή η οπτική όμως έχει αρχίσει ν’ αλλάζει και στη χώρα μας. Ο πατέρας θέλοντας να αναλάβει έναν πιο ενεργό ρόλο στη ζωή του παιδιού του ανακαλύπτει ότι δεν ξέρει ποιος είναι αυτός!! Πολύ συχνά ψάχνοντας για παράδειγμά αλλά και για να βοηθήσει τη σύντροφό του, αναλαμβάνει δικούς της ρόλους, πράγμα που δημιουργεί σύγχυση και καμία φορά σύγκρουση μέσα στο ζευγάρι. Ο ανταγωνισμός ‘ποιος το κάνει καλύτερα’ δεν βοηθάει τη σχέση του ζευγαριού και οπωσδήποτε δεν προάγει την ψυχική υγεία του παιδιού.

Οι έρευνες συγκλίνουν στη παρατήρηση ότι η σχέση του ζευγαριού πριν τον ερχομό του παιδιού, είναι ένας καλός δείκτης τόσο για τη σχέση του παιδιού με τον κάθε γονέα ξεχωριστά, όσο και για την ισορροπία της τριάδας (πατέρας, μητέρα, παιδί).

Ο ερχομός ενός τρίτου προσώπου στη ζωή του ζευγαριού, προκαλεί μια βαθιά τομή στη σχέση. Εκ των πραγμάτων η μητέρα αποκτά πολύ στενή σχέση με το παιδί και η σχέση του ζευγαριού (ειδικά τον πρώτο καιρό) διασπάται. Ο ρόλος του πατέρα γίνεται πιο περιφερειακός και πολλές φορές μπορεί να αισθανθεί παραγκωνισμένος.

Δυο είναι οι βασικές λειτουργείες που έχει να επιτελέσει ο σύντροφος σε αυτή τη φάση.

  1. Να βοηθήσει την μητέρα στον δυσβάσταχτο φόρτο εργασίας που έχει τον πρώτο καιρό, τόσο με τα πρακτικά θέματα (ξενύχτια, αυξημένες υποχρεώσεις κλπ) όσο και τη συναισθηματική υποστήριξη που χρειάζεται, αποδεχόμενος το νέο μέλος της οικογένειας. Η έμπρακτη υποστήριξη του πατέρα στη στενή συναλλαγή της δυάδας μητέρας – παιδιού, «δικαιώνει» τη μητέρα ως προς την απόφαση που πήραν μαζί με τον σύντροφό της, κάνοντας έτσι τον δεσμό του ζευγαριού ισχυρότερο.
  2. Ο δεύτερος πολύ σημαντικός ρόλος που έχει να επιτελέσει ο σύντροφος τον πρώτο χρόνο της ζωής του παιδιού, είναι να καταφέρει να αποσπάσει σταδιακά τη σύντροφό του από αυτή την πολύ στενή σχέση που έχει με το παιδί. Αυτό είναι θεμελιώδους σημασίας για να αποφευχθεί μια συμβιωτική σχέση μητέρας – παιδιού. Ο πατέρας «υπενθυμίζοντας» στη μητέρα ότι είναι και γυναίκα και σύντροφος, τη βοηθάει να επανενταχθεί στο κοινωνικό σύνολο και να αναπτύξει και άλλες πτυχές της ζωής της που ίσως παραμελήθηκαν από τον ερχομό του παιδιού.

Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι η γέννηση ενός παιδιού αποτελεί κορυφαία εξελικτική πρόκληση στη ζωή ενός ζευγαριού. Καθώς διασπάται η δυάδα των συντρόφων, νέοι ρόλοι είναι να βρεθούν και νέες προκλήσεις να απαντηθούν. Ο ρόλος της μητέρας – τροφού είναι πιο προφανής και καλύτερα μελετημένος. Από την άλλη ο ρόλος του πατέρα στον πρώτο χρόνο της ζωής του παιδιού, έχει αλλάξει από το παραδοσιακό πρότυπο που τον ήθελε αποστασιοποιημένο και παραμελημένο. Ο νέος πατέρας πρέπει να είναι υποστηρικτικός ως προς τη στενή σχέση μητέρας παιδιού έτσι ώστε να επιβεβαιώνεται και να επιβραβεύεται η κοινή απόφαση του ζευγαριού για την απόκτηση του νέου μέλους, αλλά πρέπει να είναι και ο ενήλικας που θα επαναφέρει τη μητέρα στην ενήλική ζωή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

-     Οικογένεια και όρια Συστημική προσέγγιση, Β. Παπαδίωτη-Αθανασίου, 2006. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα

-      Ο ρόλος του πατέρα στην ψυχική ανάπτυξη του παιδιού, Ιανουάριος 2011, www.iatronet.gr

Αλεξία Ζήση

Ψυχολόγος - Συστημική Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Πιστοποιημένη κάτοχος EuroPsy

M.Sc. Ερευνητικές Μέθοδοι Ψυχολογίας (Lancaster University)

B.A. Ψυχολογίας (Deree College και Ε.Κ.Π.Α.)

Η ψύχωση ως μια διαγνωστική ομπρέλα καλύπτει ψυχικές διαταραχές που χαρακτηρίζονται από λανθασμένες πεποιθήσεις, τις οποίες υποστηρίζουν επίμονα οι ασθενείς παρά την αμφισβήτηση και προφανή απόδειξη του αντιθέτου. Οι ασθενείς δεν καταλαβαίνουν ότι νοσούν ενώ είναι πεπεισμένοι ότι δεν έχουν κανένα πρόβλημα. Η άγνοια της ψυχικής νόσου δεν είναι μια επιλογή που κάνουν τα άτομα αυτά· είναι ένα σύμπτωμα που οφείλεται στη φύση της ίδιας της νόσου.

Η επίγνωση του ατόμου για την ψυχική ασθένειά του είναι σημαντική για το σχεδιασμό της θεραπείας. Όσο πιο έγκαιρα γίνει η διάγνωση και η συμμετοχή του ατόμου στη βιολογική και ψυχοθεραπευτική παρέμβαση τόσο πιο αποτελεσματική θα είναι η διαδικασία της ανάρρωσης. Ωστόσο στην ψύχωση το άτομο αντιστέκεται στη θεραπεία που συστήνεται. Αρνείται να πάρει τα φάρμακά του είτε για την αντιμετώπιση της διαταραχής είτε για την πρόληψη υποτροπής. Η έλλειψη εναισθησίας σχετίζεται με κακή «συμμόρφωση» στη θεραπεία, υποτροπές, και με συχνές νοσηλείες. Οι διαπληκτισμοί μέσα στην οικογένεια είναι συχνοί καθώς ο ασθενής επιμένει και δεν πείθεται να ακολουθήσει τις ιατρικές οδηγίες.

Για να προσεγγίσουμε το αγαπημένο μας πρόσωπο που έχει μια ψυχωτική διαταραχή και να διαχειριστούμε την άρνηση της θεραπείας, είναι απαραίτητο να γνωρίζουμε πως η μειωμένη εναισθησία είναι σύμπτωμα της εγκεφαλικής δυσλειτουργίας που προκαλείται από αυτή τη διαταραχή. Συγκεκριμένα, η έλλειψη εναισθησίας στη σχιζοφρένεια και άλλες ψυχωτικές διαταραχές συνδέεται με δυσλειτουργία του μετωπιαίου λοβού.

Για να βοηθήσουμε λοιπόν κάποιον με ψύχωση ώστε να αναγνωρίσει την ανάγκη του για θεραπεία

  • Είναι σημαντικό να ακούμε αυτά που μας λέει χωρίς να επικρίνουμε
  • Να προσπαθήσουμε να καταλάβουμε τον τρόπο που βλέπει τα πράγματα. Η εμπειρία κάθε ατόμου με ψυχική πάθηση είναι μοναδική
  • Να τον ρωτήσουμε για τα συναισθήματά του αντί να διαφωνήσουμε με τις παραληρητικές του ιδέες
  • Να του δείξουμε πως είμαστε σύμμαχοί του και να βρούμε σημεία συμφωνίας. Όπως για παράδειγμα ότι η φαρμακευτική αγωγή τον βοηθά να βελτιώσει τον ύπνο του. Στο κοινό έδαφος που θα βρούμε θα μπορέσουμε να συνεργαστούμε πιο εποικοδομητικά

Η ψυχοεκπαίδευση ως μια εμπειρικά τεκμηριωμένη ψυχοθεραπευτική παρέμβαση αυξάνει την εναισθησία, ενώ ένας από τους βασικούς στόχους της είναι η ενδυνάμωση τόσο του ασθενούς όσο και της οικογένειας.

Δήμητρα Τσώλα

Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια

Σελίδα 1 από 5

Επικοινωνία

Βασιλίσσης Σοφίας 54

Ιλίσια / Αθήνα

Τ: +30 210 72 22 214
F: +30 210 72 22 282

email: [email protected], [email protected]