Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (Obsessive-compulsivedisorder) είναι μια αρκετά σοβαρή και συχνή διαταραχή. Προσβάλλει όλα τα κοινωνικοοικονoμικά στρώματα κι όλες τις φυλές ανεξαιρέτως. Εμφανίζεται συνήθως στην παιδική ηλικία ή στην πρώτη περίοδο της ενήλικης ζωής, με την ίδια συχνότητα στους άντρες και τις γυναίκες. Είναι η τέταρτη πιο συχνή από τις ψυχιατρικές διαταραχές και ανήκει στις αγχώδεις διαταραχές.

Είναι πολύ βασανιστική, τόσο για το άτομο, όσο και για την οικογένειά του και μπορεί κανείς να κατανοήσει την αιτιολογία της μόνο μέσω του βιοψυχοκοινωνικού μοντέλου.

Η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή περιλαμβάνει επαναλαμβανόμενες ιδέες, εικόνες, ή σκέψεις (ιδεοληψίες) ή επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ή πράξεις (ψυχαναγκασμοί ή καταναγκασμοί).

Οι ιδεοληψίες και οι καταναγκασμοί είναι ξένοι προς τον άνθρωπο που τις βιώνει και προκαλούν έντονο άγχος, αν δεν ικανοποιηθούν.

Πιο αναλυτικά:

Οι ιδεοληψίες

  • Αποτελούν επαναλαμβανόμενες και επίμονες σκέψεις, παρορμήσεις και εικόνες, οι οποίες βιώνονται κάποιες φορές ως παρείσακτες και προκαλούν έντονο άγχος και ενόχληση, καθώς μπορεί να έχουν βίαιο ή αισχρό περιεχόμενο ή απλώς το άτομο αντιλαμβάνεται ότι στερούνται νοήματος.
  • Δεν αποτελούν απλά υπερβολικές ανησυχίες για προβλήματα της καθημερινής ζωής.
  • Το άτομο, συχνά, προσπαθεί να τις αγνοήσει ή να τις καταστείλει, ή ακόμα και να τις εξουδετερώσει με κάποια άλλη σκέψη ή πράξη.
  • Το άτομο αναγνωρίζει ότι οι σκέψεις αυτές αποτελούν προϊόν του δικού του νου, παρότι συμβαίνουν χωρίς τη θέλησή του και συχνά είναι αποκρουστικές.

Οι καταναγκασμοί

  • Αποτελούν επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές ή νοερές πράξεις, τις οποίες το άτομο αισθάνεται αναγκασμένο να εκτελέσει ως απάντηση της ιδεοληψίας ή σύμφωνα με κάποιους κανόνες, οι οποίοι πρέπει να εφαρμοσθούν.
  • Πραγματοποιούνται ώστε το άτομο να μειώσει την ενόχληση, ή να αποτρέψει να συμβεί κάτι κακό.
  • Δεν συνδέονται με ρεαλιστικό τρόπο με αυτό που θέλει το άτομο να αποφύγει ή να εξουδετερώσει ή είναι σαφώς υπερβολικές.
  • Σε πολλές περιπτώσεις το άτομο αναγνωρίζει τη συμπεριφορά ως άσκοπη ή αναποτελεσματική και προσπαθεί να αντισταθεί σε εκείνην.

Αξίζει να σημειωθεί ότι σε κάποια στιγμή της πορείας της ασθένειας, το άτομο έχει αναγνωρίσει ότι οι ιδεοληψίες ή οι ψυχαναγκασμοί είναι υπερβολικοί ή παράλογοι (κάτι τέτοιο, όμως, δε συμβαίνει και στην περίπτωση των παιδιών).

Οι ιδεοληψίες & οι ψυχαναγκασμοί είναι χρονοβόροι (περισσότερο από μία ώρα την ημέρα), προκαλούν ενόχληση και παρεμποδίζουν τις καθημερινές λειτουργίες του ατόμου (εργασία, σχολείο, κοινωνική ζωή κλπ.).

Υπάρχει στενή σχέση μεταξύ των ιδεοψυχαναγκαστικών συμπτωμάτων και της κατάθλιψης. Πιο συγκεκριμένα, άτομα με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή έχουν συχνά καταθλιπτικά συμπτώματα και άτομα με υποτροπιάζουσα καταθλιπτική διαταραχή μπορεί να παρουσιάσουν ιδεοληψίες.

Θεραπεία

Προτείνεται ένας συνδυασμός φαρμακοθεραπείας και ψυχοθεραπείας. Παράλληλα, καίρια θεωρείται η οικογενειακή στήριξη και επιμόρφωση (ιδίως στις περιπτώσεις παιδιών).

Στην περίπτωση της φαρμακοθεραπείας δίδονται αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Να σημειώσουμε, ότι ένα μεγάλο ποσοστό των ατόμων με ΙΨΔ βοηθιούνται αρκετά από τα φάρμακα, καθώς μειώνουν την ένταση τόσο των ιδεοληψιών, όσο και των ψυχαναγκασμών. Ωστόσο, επειδή κάθε άτομο αντιδρά διαφορετικά σε κάθε φάρμακο, στην περίπτωση που το φάρμακο δεν ενεργήσει ή έχει παρενέργειες, μπορεί να αντικατασταθεί από κάποιο άλλο.

Η καλύτερη ψυχοθεραπεία για τα περισσότερα άτομα με ΙΨΔ περιλαμβάνει ένα είδος γνωστικής συμπεριφορικής παρέμβασης. Ωστόσο, η προσέγγιση αυτή ενδέχεται να μην ταιριάζει σε όλες τις περιπτώσεις (π.χ. σε άτομα με ΙΨΔ που έχουν κατάθλιψη, ή που έχουν μόνο ιδεοληψίες ή που πιστεύουν ότι οι φόβοι τους είναι βάσιμοι), οπότε κι επιλέγεται μια προσέγγιση ψυχοδυναμικού τύπου.

Βίκυ Τσατσανύφου

Ψυχολόγος – Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Τί μπορεί να κάνει ο γονιός:

Συναισθήματα

  • Διασφαλίστε τις κατάλληλες συνθήκες ώστε το παιδί σας να νιώσει ελεύθερο να εκφράσει τα συναισθήματά του με όποιον τρόπο μπορεί. Βοηθήστε το να βρει τρόπους να εκφράσει τα συναισθήματά του μέσα από το παιχνίδι, την ζωγραφική, τις κατασκευές, ή ακόμη γράφοντας ένα ποίημα ή γράμμα.
  • Μοιραστείτε με το παιδί σας και τα δικά σας συναισθήματα και σκέψεις, χωρίς να αποκρύπτετε την θλίψη σας. Η ανταλλαγή αυτή βοηθάει το παιδί αφενός να αποδεχθεί τα συναισθήματά του ως φυσιολογικά κι αφετέρου να αισθανθεί ότι δεν είναι μόνο του σε αυτό που νιώθει. Ωστόσο, είναι σημαντικό να διατηρείτε μία ισορροπία σε όσα επιλέγετε να μοιραστείτε με το παιδί. Εάν βρίσκεστε σε έντονη δυσφορία, ίσως θα ήταν πιο συνετό να κρατήσετε τα συναισθήματα για τον εαυτό σας καθώς είναι σημαντικό για τα παιδιά να ξέρουν ότι έχετε τον έλεγχο και μπορείτε να τα κρατήσετε ασφαλή.
  • Μη διστάσετε να ζητήσετε στήριξη για τον εαυτό σας από φίλους ή συγγενείς. Συγκεκριμένοι οργανισμοί διαθέτουν ειδικούς που μπορούν να ανταποκριθούν στις δικές σας ή/και στις ανάγκες του παιδιού σας.
  • Δημιουργήστε ευκαιρίες για τρυφερές και ζεστές στιγμές ανάμεσα σε εσάς και το παιδί σας.
  • Κατά την περίοδο της εφηβείας, εάν το παιδί σας συμπεριφέρεται επιθετικά ή αποσύρεται στον εαυτό του μετά την απώλεια, προσπαθήστε να δημιουργήσετε τις ευκαιρίες που να μπορεί να μιλήσει για την απώλεια, χωρίς πίεση. Σε περίπτωση που η επιθετική συμπεριφορά ή η συμπεριφορά απόσυρσης συνεχίζεται για μεγάλο διάστημα, συμβουλευθείτε έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
  • Προσπαθήστε να διευκολύνετε το παιδί να μιλήσει για τα συναισθήματά του λέγοντας κάτι του τύπου: «είναι δύσκολο να μιλάμε για πράγματα που μας πονάνε, αλλά καμιά φορά φαίνεται βοηθητικό να μιλάμε για αυτά. Αν κάποια στιγμή θελήσεις να μιλήσεις σε κάποιον γι αυτό, είμαι εδώ να σε ακούσω».
  • Θυμηθείτε ότι τα παιδιά θρηνούν με «δόσεις». Έχουν τις δικές τους προσωπικές αντιδράσεις και νιώθουν την απώλεια όπως και οι ενήλικες, απλά την εκφράζονται διαφορετικά.

Πληροφόρηση

  • Να είστε ειλικρινείς με το παιδί και μην αποκρύπτετε το γεγονός. Οι γονείς συχνά επιλέγουν να αποκρύψουν την πραγματικότητα ή να πουν ψέμματα στο παιδί προκειμένου να το προστατέψουν. Αντιθέτως, η απόκρυψη του γεγονότος εμποδίζει τα παιδιά να ανταπεξέλθουν στην απώλεια και τον θρήνο. Η τακτική αυτή μπορεί να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα στη διαχείριση μελλοντικών απωλειών.
  • Ενημερώστε το παιδί αμέσως μετά το γεγονός, προσφέροντάς του ξεκάθαρες πληροφορίες που ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα. Εξηγήστε με ακρίβεια και ειλικρίνεια, τί συνέβη, πώς συνέβη και προσαρμόστε το λεξιλόγιό σας στο επίπεδο κατανόησης του παιδιού. Μην ξεχνάτε ότι τα παιδιά έχουν ανάγκη να γνωρίζουν τί συμβαίνει, ακόμη κι αν δεν ρωτάνε ευθέως. Καμιά φορά οι γονείς είναι τόσο απασχολημένοι με τις δικές τους ανάγκες που παραμελούν τις  ανάγκες των παιδιών. Τα παιδιά μπορεί να μην δείχνουν θλιμμένα όταν κρίνετε ότι θα έπρεπε να είναι, όχι από έλλειψη ευαισθησίας αλλά γιατί ακόμη στο στάδιο που βρίσκονται δεν έχουν αντιληφθεί τί ακριβώς σημαίνει αυτό που έχει συμβεί.
  • Δώστε στο παιδί σας τη δυνατότητα να μιλήσει, να κάνει ερωτήσεις και να εκφράσει τις ανησυχίες του σε έναν ενήλικα εμπιστοσύνης. Ενδέχεται να είναι πολύ μπερδεμένα και να χρειάζονται να κάνουν πολλές ερωτήσεις. Αν νιώθετε ότι δεν είστε σε θέση να εμπλακείτε οι ίδιοι σε τέτοια συζήτηση , ζητήστε τη βοήθεια ενός ατόμου που το παιδί γνωρίζει κι εμπιστεύεται. Εάν τα παιδιά δεν μπορούν να μιλήσουν για το γεγονός θα συνεχίσουν να έχουν μπερδεμένα και τρομακτικά συναισθήματα. Πιθανόν να χρειαστεί να απαντήσετε την ίδια ερώτηση κατ’ επανάληψη, καθώς το παιδί επεξεργάζεται τί έχει συμβεί.

Προσαρμογή στη νέα πραγματικότητα

  • Κατά το δυνατόν, διατηρείστε την οικογενειακή σας ρουτίνα αμετάβλητη και κρατήστε τις συνήθειες της οικογενειακής σας ζωής σταθερές. Περαιτέρω αλλαγές προκαλούν μεγαλύτερο στρες στο παιδί, ενώ η σταθερότητα προσφέρει την αίσθηση της ασφάλειας.
  • Ενημερώστε τους δασκάλους ή/και τους φροντιστές του παιδιού για την απώλεια στη ζωή του παιδιού, προκειμένου να είναι έτοιμοι να ανταποκριθούν στις ανάγκες του και να στηρίξουν κατάλληλα το παιδί σας.
  • Διατηρείστε τους κανόνες πειθαρχίας και συμπεριφοράς. Εάν αντιληφθείτε ότι το παιδί εκμεταλλεύεται την κατάσταση, θα αντιδράσετε με θυμό, χωρίς κανένα βοηθητικό αποτέλεσμα.
  • Όταν θεωρήσετε ότι ο καιρός είναι κατάλληλος, ενθαρρύνετε το παιδί σας να συνεχίσει την ζωή του, δοκιμάζοντας καινούριες εμπειρίες.
  • Σε περίπτωση που η οικογένειά σας έχει πνευματικές πεποιθήσεις, μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα βοηθητικές τόσο για τους ενήλικες όσο και για τα παιδιά.
  • Οι οικογενειακές τελετές πένθους, όπως οι κηδείες, μπορεί να αποτελέσουν και για τα παιδιά –όπως ακριβώς και για τους ενήλικες– σημαντικούς τρόπους συνειδητοποίησης των μεγάλων αλλαγών στις ζωές τους. Η έκφραση των συναισθημάτων  σε οικογενειακές εκδηλώσεις πένθους μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση σύνδεσης και μοιράσματος των ατόμων που παρευρίσκονται.

Σημείωση: Ο θρήνος των παιδιών μπορεί να επηρεάσει βαθιά τους ενήλικες, ιδιαίτερα όταν θρηνούν και οι ίδιοι ή όταν αναβιώνουν μία παλαιότερη εμπειρία απώλειας. Εάν σας συμβαίνει κάτι αντίστοιχο, χρειάζεται να το διαχειριστείτε. Μιλώντας με έναν υποστηρικτικό φίλο ή επαγγελματία με κατανόηση της διεργασίας του θρήνου μπορεί να αποδειχθεί πραγματικά βοηθητικό.

Θυμηθείτε ότι

  • Θυμηθείτε ότι τα παιδιά θρηνούν με «δόσεις». Δεν εκφράζουν τον θρήνο τους όπως οι ενήλικες.
  • Διατηρήστε κατά το δυνατόν την ρουτίνα της οικογενειακής ζωής προκειμένου να μεταδώσετε ασφάλεια στο παιδί.
  • Ενημερώστε τον δάσκαλο ή φροντιστή του παιδιού για το τί έχει συμβεί.
  • Μην βασιστείτε στο παιδί σας για ψυχική στήριξη. Θυμηθείτε ότι εσείς χρειάζεται να στηρίξετε το παιδί σας.
  • Να είστε ειλικρινείς, έμπιστοι κι αξιόπιστοι.
  • Προσφέρετε τη δυνατότητα στο παιδί σας να μιλήσει για τα συναισθήματά του μαζί σας.
  • Η μεγαλύτερη ανάγκη των παιδιών κι εφήβων που αντιμετωπίζουν απώλεια είναι να νιώσουν ότι έχουν υποστήριξη και φροντίδα και ότι έχουν κάποιον να συζητήσουν μαζί του/της, όταν το επιθυμούν.
  • Εάν το παιδί σας φαίνεται να δυσκολεύεται, αναζητήστε βοήθεια.

Δήμητρα Πετανίδου

Ψυχολόγος, ΜSc., Ph.D. Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Η Κατάθλιψη (μείζον καταθλιπτική διαταραχή) ανήκει στις διαταραχές της διάθεσης. Καλό είναι να διαφοροποιείται από την απλή μελαγχολία και θλίψη που μπορεί να βιώνουμε όλοι στην καθημερινότητά μας, καθώς παρουσιάζει πληθώρα ψυχολογικών και σωματικών συμπτωμάτων τα οποία προκαλούν έκπτωση στη λειτουργικότητα του ατόμου.

Παρατηρείται ολοένα και πιο πολύ στις μέρες μας, με συχνότερη εμφάνιση στις γυναίκες. Απαντάται σε όλο το φάσμα των ηλικιών, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών. Επηρεάζει τη σκέψη, τα συναισθήματα, το σώμα, τις κοινωνικές σχέσεις – με λίγα λόγια όλους τους τομείς της ζωής. 

Ας δούμε, λοιπόν, αναλυτικότερα τα συμπτώματά της:

  • Καταθλιπτική διάθεση στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν καθημερινά, είτε από προσωπική αναφορά, είτε μετά από παρατήρηση άλλων (στα παιδιά & τους εφήβους μπορεί να εμφανίζεται ευερέθιστη διάθεση).
  • Έντονη μείωση ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης σχεδόν σε όλες τις δραστηριότητες, ακόμα και σε εκείνες που μέχρι τώρα ευχαριστούσαν το άτομο (ανηδονία).
  • Σημαντική απώλεια ή αύξηση βάρους.
  • Αϋπνία ή υπερυπνία, σχεδόν καθημερινά.
  • Ψυχοκινητική διέγερση ή επιβράδυνση.
  • Κόπωση ή απώλεια της ενεργητικότητας.
  • Αισθήματα αναξιότητας ή ενοχής.
  • Αδυναμία συγκέντρωσης, αναποφασιστικότητα.
  • Σκέψεις θανάτου, αυτοκτονικός ιδεασμός, απόπειρες αυτοκτονίας.

Τα συμπτώματα της κατάθλιψης είναι συγκεκριμένα, αλλά μπορεί να διαφέρουν σε ένταση ή συχνότητα.

Συχνά, παρατηρούνται σωματικά ενοχλήματα που μπορεί να «κρύβουν» κατάθλιψη, όπως:

καρδιακά, γαστρεντερικά & ουρογεννητικά συμπτώματα, πόνος χαμηλά στην πλάτη & άλλα ορθοπεδικά συμπτώματα.

Ειδικά χαρακτηριστικά για κάθε ηλικία:

  • Προ-εφηβεία: σωματικά ενοχλήματα, διέγερση, ακουστικές ψευδαισθήσεις, αγχώδεις διαταραχές, φοβίες.
  • Εφηβεία: κατάχρηση ουσιών, αντικοινωνική συμπεριφορά, κινητική ανησυχία, κακή σωματική υγιεινή, αυξημένη ευαισθησία στην απόρριψη.
  • Ηλικιωμένοι: απώλεια μνήμης, αποπροσανατολισμός, σύγχυση, ψευδοάνοια, απάθεια, απόσπαση προσοχής.

Κατάθλιψη & Πένθος

Το πένθος δε συνιστά ψυχιατρική διαταραχή, αλλά φυσική αντίδραση (λύπη) μετά από σημαντική απώλεια. Η εικόνα μοιάζει με αυτήν της μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής (κατάθλιψη), καθώς παρουσιάζεται ανηδονία, απόσυρση, αϋπνία/υπερυπνία, απώλεια/αύξηση βάρους κ.α. Υποχωρεί, όμως, με την πάροδο του χρόνου και απουσιάζουν οι αυτοκτονικές σκέψεις ή τα έντονα συναισθήματα απελπισίας & αναξιότητας. Συνήθως, υποχωρεί πλήρως εντός ενός έτους. Ωστόσο, σε άτομα με προδιάθεση μπορεί να εξελιχθεί σε κατάθλιψη.

Αίτια

Δεν υπάρχει συγκεκριμένη αιτία για την Κατάθλιψη. Ωστόσο, θεωρείται ότι είναι ένα φαινόμενο που προκαλείται από συνδυασμό βιολογικών, ψυχολογικών & περιβαλλοντικών παραγόντων.

Θεραπεία

Η Κατάθλιψη είναι μία κατάσταση, η οποία αντιμετωπίζεται επαρκώς και στις περισσότερες των περιπτώσεων θεραπεύεται, ενώ στις υπόλοιπες ανακουφίζεται σημαντικά. Η θεραπεία της περιλαμβάνει μια πολύπλευρη αντιμετώπιση του θέματος, σε επίπεδο τόσο νοητικό, όσο και συναισθηματικό και μπορεί να αποφέρει σημαντικές αλλαγές στον άνθρωπο, σε όλους τους τομείς της ζωής του.

Προτείνεται ένας συνδυασμός φαρμακοθεραπείας & ψυχοθεραπείας, της οποίας ο ρόλος είναι καίριος και δεν πρέπει να υποβαθμίζεται.

Σκοπός της ψυχοθεραπείας είναι η αλλαγή του τρόπου με τον οποίο διαχειρίζεται κανείς το άγχος, η αύξηση της αυτοεκτίμησης και η σωστή επεξεργασία των προσωπικών στρεσογόνων βιωμάτων, με αποτέλεσμα την επάνοδο του ατόμου σε μια καλή λειτουργικότητα, την εξάλειψη των συμπτωμάτων και την μείωση του κινδύνου επόμενης υποτροπής στο μέλλον.

Να θυμάστε ότι:

Η αποφυγή των ψυχοπιεστικών συνθηκών δεν είναι πάντοτε εφικτή. Ωστόσο, η διατήρηση μιας καλής σωματικής κατάστασης, άνευ καταχρήσεων, σε συνδυασμό με την ύπαρξη υποστηρικτικών συστημάτων (οικογένεια, φίλοι κλπ.) είναι πολύ σημαντικοί παράγοντες.

Βίκυ Τσατσανύφου

Ψυχολόγος – Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Προσοχή

(Το κείμενο που ακολουθεί περιέχει πληροφορίες που ίσως υπονοούν ότι ο Άγιος Βασίλης δεν υπάρχει!)

"Ο Άγιος Βασίλης σε παρακολουθεί από ψηλά και εάν είσαι καλό παιδί όλη τη χρονιά θα σου φέρει ό,τι του ζητήσεις"

"Δεν υπάρχει Άγιος Βασίλης πραγματικά , είναι ένα παραμύθι , εμείς οι γονείς σου θα σου πάρουμε τα δώρα , δεν πρέπει να πιστεύεις σε ψέματα"

Τι γίνεται τελικά με τον Αϊ Βασίλη? Υπάρχει ή όχι? Είναι τελικά  "αθώα" η ιστορία  με την οποία μεγαλώσαμε ή χρειάζεται να είμαστε ειλικρινείς στα παιδιά? Είναι όλη αυτή η ιστορία ένα από τα λεγόμενα white lies ( ένα «διπλωματικό» ψέμα που δεν πειράζει κανένα) ή τελικά τραυματίζει?

Ένα δίλημμα πολλών γονέων αυτή την περίοδο είναι η συμμετοχή ή όχι του Άγιου Βασίλη στις Χριστουγεννιάτικες γιορτές, κατά πόσο θα χρησιμοποιηθεί είτε ως πραγματικό πρόσωπο, είτε συμβολικά, είτε καθόλου . Τα κίνητρα των γονέων ποικίλλουν για τις επιλογές τους, μπορεί να είναι η διατήρηση της οικογενειακής παράδοσης αλλά και της θρησκευτικής, η δημιουργία εορταστικού κλίματος και ευχάριστων αναμνήσεων, η ανάγκη για διασκέδαση μαζί με τα παιδιά, μπορεί όλα μαζί.Μπορεί από την άλλη να είναι η ανάγκη για μετατροπή των οικογενειακών παραδόσεων σε πιο πραγματικές που δεν θα περιέχει φανταστικά πρόσωπα και παράλληλα την αναδιοργάνωσή τους προσαρμοσμένες στη σημερινή μοντέρνα κοινωνία και την προοδευτικότητα, και μια τάση για περισσότερο ρεαλισμό .

Σε αυτό το κείμενο θα προσπαθήσω να παρουσιάσω και τις δύο πλευρές , μερικά μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα και τέλος τι πρέπει να κάνουν οι γονείς.

Ναι! Υπάρχει Αι Βασίλης!

Γενικά , το να λέμε ψέματα στα παιδιά δεν είναι σωστό. Αλλά κάποιες έρευνες έχουν δείξει πως για κάποια παιδιά είναι ένα υγιές μονοπάτι ανάπτυξης να πιστεύουν στον Άγιο Βασίλη ,καθώς προάγει το φαντασιακό παιχνίδι, τη δημιουργικότητα κ.α. Τα παιδιά σε μικρές ηλικίες βρίσκουν ευχάριστο να προσποιούνται, μάλιστα περνούν πολλές ώρες βλέποντας κινούμενα σχέδια με ζώα που μιλάνε, ανθρώπους να πετάνε. Άλλωστε , ο Άγιος Βασίλης ήταν πραγματικό πρόσωπο που βοηθούσε τους φτωχούς , και τέτοιες αξίες συμβολικά θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως πρότυπο στα παιδιά, αλλά και να έρθουν πιο κοντά στη θρησκεία. Παράλληλα διατηρώντας τον μύθο,οι αναμνήσεις τους από τις χριστουγεννιάτικες ημέρες θα είναι κάτι που θα θυμούνται με χαρά. Ο μύθος αυτός έρχεται σε γιορτινές ημέρες, που συνήθως η ευρύτερη οικογένεια συγκεντρώνεται, και ο Αγ. Βασίλης είναι ένας κρίκος που ενδυναμώνει αυτό τον δεσμό, είναι αυτή η πολιτιστική δέσμευση στα παιδιά, που τους φέρνει δώρα και ευτυχία. Τι καλύτερο από ένα παιδί να φαντάζεται πως ένας γλυκός ηλικιωμένος άνδρας με μούσι θα έρθει το βράδυ και θα του αφήσει δώρα, ως επιβράβευση για το πόσο καλό ήταν όλο το χρόνο, και τι ωραία εκπαίδευση που λαμβάνει μέσα από αυτή τη διαδικασία μαθαίνοντας πως πρέπει να περιμένει για να πάρει κάτι και όχι απαιτώντας το εκείνη τη στιγμή, και πως για να το λάβει χρειάζεται να προσπαθήσει κι αυτό. Τέλος, μέσα από αυτή τη διαδικασία απλουστεύεται και ο ρόλος των γονιών, κάτι πολύ σημαντικό και αναγκαίο για την ανακούφισή και την ξεκούραση τους αυτές τις ημέρες ενόψει της υπόλοιπης χρονιάς. Ένα "τρίτο" πρόσωπο , θα είναι αυτό που θα κρίνει για το αν τα παιδιά ήταν καλά ή όχι, και θα πάρει την ευθύνη για το αν η ανταμοιβή ήταν η επιθυμητή. Ο γονέας λαμβάνει γραπτώς τις επιθυμίες και γνωρίζει πως μέχρι το άνοιγμα των δώρων η συνεργασία θα είναι πιο εύκολη , καθώς η εξουσία και ο έλεγχος έχει περάσει σε ένα άλλο πρόσωπο. Παράλληλα, συμμετέχοντας σε αυτό το παιχνίδι γίνεται και αυτός παιδί, με αποτέλεσμα να αποφορτίζεται με ευχάριστες ασχολίες.

Όχι, δεν υπάρχει Άγιος Βασίλης!

Ο μύθος του Άγιου Βασίλη είναι ένα παραμύθι, και όσο παρουσιάζεται κεκαλυμμένα ως πραγματικότητα στα παιδιά μπορεί να αποτελέσει ένα τραυματικό γεγονός. Είναι ένα ψέμα-μυστικό ανάμεσα στους γονείς και το παιδί, το οποίο διαρκεί πάρα πολύ και εάν η σχέση τους είναι ήδη ευάλωτη, η αποκάλυψη του μπορεί να είναι το τελικό χτύπημα. Η εμπιστοσύνη μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση, καθώς και όλες οι προηγούμενες εμπειρίες, με λίγα λόγια η ασφαλής βάση του παιδιού που είναι ο γονέας να μπει υπό την διαδικασία αμφισβήτησης ως προς την αποτελεσματικότητα.

Δεν είναι αναγκαίο να ξεγελάσεις ένα παιδί για να κρατήσεις το μύθο, την ατμόσφαιρα ,και το φαντασιακό παιχνίδι αληθινά. Μπορείς να εξηγήσεις ότι δεν υπάρχει πραγματικός Άγιος Βασίλης, όπως δεν υπάρχει Χάρι Πότερ ,αλλά εμείς θα κάνουμε τα πάντα σαν ο Άγιος Βασίλης να είναι αληθινός.

Επίσης, πόσο ηθικό και χρήσιμο είναι για τους γονείς να χρησιμοποιούν τον Άγιο Βασίλη ως εργαλείο για να ελέγξουν τη συμπεριφορά των παιδιών? Είναι προτιμότερο να χτιστεί μια σχέση εμπιστοσύνης με το παιδί που θα βασίζεται στην ειλικρίνεια και όχι σε μυστικά, παρά  να χρησιμοποιείται κάτι φανταστικό προς όφελός των γονέων. Η αληθινή πρόκληση είναι να δημιουργηθούν πραγματικά κίνητρα και επιβραβεύσεις. Ακόμα, αποφεύγεται να στρεσαριστεί το παιδί έχοντας στο μυαλό του ότι κάποιος τον παρακολουθεί για να αποφασίσει εάν αξίζει να επιβραβευθεί. Τέλος, η είσοδος ενός εξωτερικού ατόμου στο οικογενειακό σύστημα που ασκεί τον έλεγχο και αξιολογεί , είναι κάτι το οποίο μπορεί να αγχώσει το παιδί αλλά και να καθιερώσει μια εικόνα πως "άλλοι αποφασίζουν".

Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς?

Να συνεχίσουν να κάνουν αυτό που κάνουν. Πάντα με γνώμονα το καλό του παιδιού αλλά παράλληλα και την δική τους ηθική αλλά και συναισθηματική ικανοποίηση. Ένα πράγμα που λέω συχνά σε γονείς που βλέπω θεραπευτικά όταν μιλάνε για ενοχές και το τι έκαναν λάθος, είναι το πως φυσικά και δεν έκαναν ή δεν κάνουν κανένα λάθος, και έκαναν και κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν στο συγκεκριμένο σημείο. Όλοι οι γονείς πράττουν όπως πράττουν γιατί έχουν στόχο την προστασία και την ικανοποίηση του παιδιού τους.

Και στη συγκεκριμένη περίπτωση όπως και σε όλα τα ηθικά διλήμματα των γονέων δεν υπάρχει λάθος και σωστό, έτσι κι αλλιώς οι έρευνες λένε ότι στην ηλικία περίπου των 8 το παιδί αντιλαμβάνεται και μόνο του πως δεν υπάρχει Άγιος Βασίλης (και εκεί συνήθως η μεγαλύτερη απογοήτευση είναι από τους γονείς που αντιλαμβάνονται ότι και το παιδί μεγάλωσε αλλά και ότι η 'μαγεία' χάθηκε). Αυτό που έχει αξία είναι να δημιουργηθεί ένα ασφαλές πλαίσιο για τα παιδιά όπου θα επιτρέπεται να φανταστούν και να παίξουν, μαζί και οι γονείς, αλλά παράλληλα να μην διαταραχθεί η εμπιστοσύνη και να υπάρχει ένα κλίμα ειλικρίνειας μεταξύ παιδιού και γονέα.

Τα Χριστούγεννα είναι μέρες γιορτής και διασκέδασης και επανένωσης της οικογένειας που πιο πολύ την χαίρονται τα παιδιά. Σκοπός των γονέων είναι να δημιουργήσουν ή να κρατήσουν αυτή τη 'μαγεία', που θα βασίζεται και θα εξυπηρετεί τις ανάγκες και τις επιθυμίες των παιδιών και όχι τη δική τους , να έχουν κατά κάποιο τρόπο αυτά «το τιμόνι» σε ότι αφορά τη διασκέδαση τους. Αυτές οι γονεϊκές ανάγκες και επιθυμίες προέρχονται από τις Χριστουγεννιάτικες εμπειρίες τους ως παιδιά, έχοντας την πεποίθηση πως εάν το παιδί επαναλάβει τις δικές τους αναμνήσεις και θα περάσει καταπληκτικά αλλά και οι ίδιοι θα νιώσουν ξανά αυτή την παιδική αθωότητα, ή από την άλλη η ανάγκη –πίεση να βιώσει το παιδί χριστουγεννιάτικες εμπειρίες που οι ίδιοι για κάποιους λόγους δεν έζησαν μικροί (και τελικά τις ζουν μεγάλοι). Δεν χρειάζεται να πιέσουν το παιδί να γράψει γράμμα στον Άγιο Βασίλη, δεν χρειάζεται να το βάλουν να κάτσει με το ζόρι στο πόδι ενός Άγιου Βασίλη για να βγει φωτογραφία, χρειάζεται σεβασμός και χώρος να εκφραστούν οι δικές του επιθυμίες. Μπορεί φυσικά να συμμετέχει στο παιχνίδι του Αγίου Βασίλη δίνοντας τις κατάλληλες στιγμές την πραγματική διάσταση, διηγούμενος την πραγματική ιστορία του Αγίου Νικολάου, ή λέγοντας πως "στο σπίτι θα υποκριθούμε όλοι πως θα έρθει ο Άγιος Βασίλης. "

Η ενδυνάμωση των δεσμών της οικογένειας τα Χριστούγεννα ,και συγκεκριμένα της ελληνικής, είναι συνυφασμένη με τον Άγιο Βασίλη και τα δώρα. Όταν ο γονέας λειτουργεί με σεβασμό στο παιδί του αλλά και δίνει χώρο για δημιουργικότητα και φανταστικό παιχνίδι συμμετέχοντας σε αυτό, χτίζει αναμνήσεις που θα κρατήσουν για μια ζωή.

Τέλος, μόνο η ερώτηση "πόσο καλό παιδί ήσουν φέτος?" είναι μια πρόταση που θα μπορούσε από μόνη της να απασχολήσει πολλούς ειδικούς , αναλύοντας την.

Καλά Χριστούγεννα σε όλους.

Δημήτρης Ι. Γαλάνης

Οικογενειακός Θεραπευτής

Σίγουρα η απόφαση του διαζυγίου είναι από μόνη της μια δύσκολη κι επίπονη συνθήκη. Δεν είναι κάτι που ονειρεύεται κανείς, όταν ξεκινά να φτιάχνει την οικογένειά του… και ασφαλώς γίνεται ακόμα πιο δύσκολη συνθήκη, όταν υπάρχουν παιδιά.

Να μιλήσουμε στα παιδιά;

Όταν η απόφαση του διαζυγίου είναι πια τελειωτική, οι γονείς οφείλουν να ενημερώσουν τα παιδιά, όσο δύσκολο κι αν ακούγεται κάτι τέτοιο. Τα παιδιά είναι μέλη της οικογένειας και σαφώς θα επηρεαστούν κι εκείνα από τη νέα πραγματικότητα… γι’ αυτό πρέπει να ‘ναι όσο το δυνατόν πιο προετοιμασμένα… ακόμα και στο πιο «εύκολο» και «συναινετικό» διαζύγιο.

Πώς να το πούμε;

Η ανακοίνωση είναι καλό να γίνει και από τους δύο γονείς, αφού πρώτα έχουν σκεφτεί πολύ καλά τι θα πουν κι έχουν προετοιμαστεί και για την επικείμενη αντίδραση των παιδιών. Είναι αναμενόμενο τα παιδιά να κλάψουν, να θυμώσουν, να φωνάξουν, να παρακαλέσουν, να κάνουν ερωτήσεις. Οι γονείς πρέπει να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους, να καθησυχάσουν το/τα παιδιά τους και να παραμείνουν σταθεροί μην αφήνοντας αμφιβολία για το τι θα ακολουθήσει. Αυτό αν δεν πραγματοποιηθεί, θα επιφέρει ανασφάλεια και μια διαρκή προσπάθεια εκ μέρους του παιδιού να σμίξουν οι γονείς του και πάλι.

Ανάλογα με την ηλικία των παιδιών οι γονείς είναι καλό να απαντήσουν στις ερωτήσεις τους με σαφήνεια, αποκλείοντας κάθε πιθανότητα να αισθανθούν τα ίδια ένοχα και υπαίτια του χωρισμού. Ακόμα κι αν τα παιδιά έχουν διαφορετικές ηλικίες, η ανακοίνωση γίνεται παρουσία και των δύο (ή όσων παιδιών υπάρχουν σε κάθε οικογένεια) κι αν χρειάζεται μετέπειτα μπορεί να εξηγηθεί καλύτερα στο μεγαλύτερο παιδί. Κάτι τέτοιο προσφέρει ασφάλεια στα παιδιά και τους δίνεται η δυνατότητα της μεταξύ τους στήριξης και συμπαράστασης.

Προσπαθήστε να «δώσετε φωνή» στα δικά τους συναισθήματα, τα οποία μπορεί εκείνη την ώρα να μην μπορούν να εκφράσουν. Ενημερώστε τα παιδιά για τα διαδικαστικά….ποιος αποχωρεί από το σπίτι, πότε θα βλέπει ο ένας τον άλλο κλπ., ώστε ακόμα κι αυτή η μεγάλη αλλαγή να πραγματοποιηθεί εντός ενός πλαισίου σταθερότητας κι ασφάλειας.

Μην ξεχνάτε…

Οι γονείς χρειάζεται να έχουν το δικό τους υποστηρικτικό δίκτυο και να ζητούν βοήθεια από τον περίγυρό τους (ευρύτερη οικογένεια, φίλοι κλπ.). Αυτό προσφέρει ανακούφιση στα παιδιά, χωρίς να χρειάζεται να μπαίνουν σε έναν ρόλο που δεν τους αναλογεί και να μετατρέπονται σε υποστηρικτές/συμμάχους των γονιών τους.

Όσο θυμό κι αν έχουμε για τον σύντροφό μας με τον οποίο χωρίζουμε, η ανακοίνωση του διαζυγίου στα παιδιά και ο μετέπειτα χειρισμός του πρέπει να γίνεται με γνώμονα τη δική τους λιγότερο τραυματική εξέλιξη. Ας παραμερίσουμε τα δικά μας συναισθήματα, που κάποιες φορές μας οδηγούν στο να φερθούμε ακραία και ας φερθούμε στα παιδιά μας, όπως χρειάζεται ώστε να νιώσουν ασφάλεια και αγάπη και για τους δύο γονείς. Γιατί για τα παιδιά είναι σημαντικό να εκτιμούν, να σέβονται, να θαυμάζουν και να αγαπούν και τους δύο γονείς τους. Κάτι τέτοιο, τα βοηθά στη συναισθηματική τους ανάπτυξη και στη μετέπειτα ανάπτυξη κοινωνικών και ερωτικών σχέσεων και γιατί όχι και στη δημιουργία της δικής τους οικογένειας.

Βίκυ Τσατσανύφου

Ψυχολόγος – Οικογενειακή Θεραπεύτρια

 

Από τη δεκαετία του 1980 και εξής, η απόκτηση απογόνων, και κατ’ επέκταση η δημιουργία οικογένειας, με εναλλακτικούς τρόπους και σύγχρονες μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, φαίνεται να κερδίζει ολοένα και μεγαλύτερο έδαφος. Οι αιτίες αυτού του φαινομένου φαίνεται πως είναι κυρίως δύο: (1) τα προβλήματα υπογονιμότητας που αντιμετωπίζει περίπου το 22% των ζευγαριών παγκοσμίως και (2) το ολοένα αυξανόμενο ενδιαφέρον ανύπανδρων γυναικών και ομοφυλόφιλων ζευγαριών για απόκτηση απογόνων.

Οι εναλλακτικοί τρόποι απόκτησης απογόνου περιλαμβάνουν τη μέθοδο της υιοθεσίας και τις μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, εκ των οποίων οι περισσότερο παρεμβατικές, που ταυτόχρονα εγείρουν και τους περισσότερους προβληματισμούς, είναι: η τεχνητή γονιμοποίηση – με βιολογικό υλικό είτε των γονέων είτε ξένο από κάποιον δωρητή ή δωρήτρια – και η μέθοδος της «παρένθετης μητέρας».

 

Όλες οι προαναφερθείσες μέθοδοι, έχουν δημιουργήσει νέες δυνατότητες και προοπτικές για τη δημιουργία οικογένειας. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι μονογονεϊκές οικογένειες αποτελούμενες από την ανύπανδρη μητέρα και το παιδί της που έχει αποκτηθεί χωρίς σεξουαλική επαφή ή/και χωρίς ύπαρξη συντρόφου, οι οικογένειες αποτελούμενες από ομοφυλόφιλα ζευγάρια, οι οικογένειες στις οποίες οι απόγονοι στερούνται βιολογικής - γενετικής συγγένειας με τους δύο γονείς ή έστω με έναν από τούς δύο, καθώς και οι οικογένειες στις οποίες το παιδί μπορεί να έχει έως και 5 «γονείς»: το δότη σπέρματος, τη δότρια ωαρίων, την παρένθετη μητέρα και τούς δύο γονείς της οικογένειας (Golombok et al., 2004 · Bernstein, 1990).

 

Ωστόσο, οι νέες μορφές αυτές οικογένειας εγείρουν ποικίλους προβληματισμούς. Ορισμένοι εξ’ αυτών που απασχολούν εντόνως τους ειδικούς θεραπευτές είναι ο συναισθηματικός, κοινωνικός και ψυχικός αντίκτυπος που δύνανται να έχουν στα μέλη της οικογένειας (Colpin & Soenen, 2002; Gibson & McMahon, 2004; Golombok et al., 2004; Herrera, 2011).

 

Οι σύγχρονες αυτές μέθοδοι δημιουργίας οικογένειας φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν τις εξής δυσκολίες (Τσατσανύφου, 2013):

 

  •  Οι γονείς βρίσκονται αντιμέτωποι με συναισθήματα άγχους, αγωνίας και στρες. Επίσης, διακατέχονται από συναισθήματα κατάθλιψης, από φοβίες και υπερπροστατευτικότητα. Οι λόγοι για τους οποίους εμφανίζονται τα άνωθεν συναισθήματα σχετίζονται με την ίδια τη διαδικασία απόκτησης τέκνου, με την κοινωνική κριτική, καθώς και με την μακρόχρονη περίοδο υπογονιμότητας και αναμονής. (Dhami, Mandel & Sothmann, 2007; Gibson & McMahon, 2004;  Golombok & McCallum, 2003; Golombok et al., 2004; Goldberg & Smith, 2011; Henny et al., 2007Herrera, 2011).
  • Η ταυτότητα των παιδιών βρίσκεται πολύ συχνά σε σύγχυση είτε λόγω της στέρησης των πληροφοριών σχετικά με τους βιολογικούς τους γονείς, είτε λόγω της συνειδητοποίησης της απόκλισής τους από τις κοινωνικές νόρμες. (Golombok & McCallum, 2003; Golombok, 2012).
  •  Επηρεάζεται σε αρκετές περιπτώσεις η σχέση μεταξύ γονέα – παιδιού λόγω της απουσίας δεσμών αίματος (Golombok & McCallum, 2003; Dhami, Mandel & Sothmann, 2007).
  •  Το ίδιο το ζευγάρι εμφανίζει δυσλειτουργία στη σχέση του κυρίως λόγω των ενοχών και της ανεπάρκειας να εκπληρώσει το βιολογικό του ρόλο, αλλά και λόγω χαμηλής αυτοεκτίμησης. Σε άλλες περιπτώσεις, η σχέση του ζεύγους επηρεάζεται εξαιτίας του έντονου στρες που βιώνει μέχρι να επιτευχθεί η εγκυμοσύνη (Murray & Golombok, 2005; Herrera, 2011).
  •  Το κοινωνικό στίγμα και η κοινωνική κριτική αποτελούν δύο εξω - οικογενειακά προβλήματα που είναι παρόντα σε όλες τις μεθόδους απόκτησης τέκνου και σε όλες τις νέες μορφές οικογένειας και μπορούν σε μεγάλο βαθμό να επηρεάσουν αρνητικά τις επιλογές, τον τρόπο και την ποιότητα ζωής ενός ζευγαριού, ακόμα και τις σχέσεις με το αποκτηθέν παιδί (Goldberg & Smith, 2011). Η κοινωνική κριτική εστιάζει άλλοτε στη δομή της οικογένειας και άλλοτε στον τρόπο γέννησης του παιδιού. Προκειμένου να μπορέσει ἡ οικογένεια να αντιμετωπίσει την κοινωνική κριτική και το στίγμα και να προετοιμάσει έγκαιρα το παιδί, χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια εξειδικευμένων θεραπευτών˙ βασική προϋπόθεση αποτελεί να έχει προηγηθεί η αποκάλυψη.
  •  Η αποκάλυψη της βιολογικής συγγένειας και του τρόπου σύλληψης του παιδιού, συχνά, αποτελεί ένα ζήτημα ταμπού, τόσο για τους γονείς, όσο και για την ευρύτερη οικογένεια, αλλά και για την κοινωνία, καθώς συνοδεύεται από το φόβο της απόρριψης των γονέων από το παιδί, αλλά και την αρνητική επιρροή του σε συναισθηματικό και ψυχολογικό επίπεδο (Jadva et al., 2009). Η έγκαιρη αποκάλυψη κρίνεται ως απαραίτητη, επειδή κυρίως βοηθά το παιδί ν’ αναπτύξει μια πλήρη αίσθηση της εικόνας του εαυτού του και της ταυτότητάς του.

 

Η οικογενειακή συμβουλευτική και θεραπεία είναι απαραίτητες σέ κάθε περίπτωση δημιουργίας οικογένειας με σύγχρονους τρόπους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και ιδιαιτέρως όταν η δομή της οικογένειας διαφέρει από τα συνήθη παραδοσιακά πρότυπα, καθώς οι μέθοδοι αυτοί μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των πιθανών δυσλειτουργιών που μπορεί να παρατηρηθούν στο οικογενειακό σύστημα (Goldberg, 2007).

 

Συμπερασματικά, οι νέες εναλλακτικές μέθοδοι αναπαραγωγής, που εμφανίστηκαν τις τελευταίες δεκαετίες και είναι απόρροια των τεχνολογικών εξελίξεων, δύνανται να λύσουν το πρόβλημα της υπογονιμότητας, όμως ενδέχεται να οδηγήσουν σε νέα και πιθανώς σοβαρά προβλήματα, επηρεάζοντας καταλυτικά τα μέλη της οικογένειας και τις μεταξύ τους σχέσεις.

 

Τα περισσότερα από αυτά τα προβλήματα προκύπτουν από την κοινωνική κριτική και το κοινωνικό στίγμα για τον τρόπο απόκτησης απογόνου ή/και τη δομή της οικογένειας και δευτερευόντως από την απουσία βιολογικής συγγένειας και από τη μη ανάπτυξη περιγεννητικών δεσμών – οι οποίοι φαίνεται να είναι πιο ισχυροί από τους βιολογικούς δεσμούς – μεταξύ γονέων και παιδιού.

 

Ωστόσο, απαιτείται περαιτέρω ενδελεχής μελέτη του θέματος και εξέταση των νέων μορφών οικογένειας σε βάθος χρόνου, καθώς κάποιες μορφές και μέθοδοι έχουν μόλις αρχίσει να εμφανίζονται και να αναγνωρίζονται – νομικά και κοινωνικά - σε παγκόσμιο επίπεδο (π.χ. οικογένειες ομοφυλοφίλων).

 

Βίκυ Τσατσανύφου

Ψυχολόγος – Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Συνεργάτης του Ψυχοθεραπευτικού Κέντρου – Πολυχώρου Animus Corpus

Πολλοί πιστεύουν πως είναι έννοιες αντίθετες. Η επιστήμη όμως θεωρεί ότι είναι έννοιες αλληλεξαρτώμενες. Στο ίδιο συμπέρασμα μας οδηγεί και η καθημερινή ζωή. Για την ακρίβεια η ανεξαρτησία μπορεί να ειδωθεί ως προϋπόθεση της συντροφικότητας. 

 

 

Η σχέση του ζευγαριού περνάει από 5 στάδια:

 

Κατά το πρώτο στάδιο, αυτό της συγχώνευσης, το κυρίαρχο στοιχείο είναι η προσκόλληση στον\στην σύντροφο. Ο λαός μας το λέει χαρακτηριστικά «Είναι στα μέλια» για να δηλώσει αυτή την ανάγκη που έχουν οι σύντροφοι να είναι συνέχεια μαζί. Ο άλλος εξιδανικεύεται και προβάλλονται σ’ αυτόν όλες οι προσδοκίες για τον ιδανικό σύντροφο. Είναι όμως και η περίοδος κατά την οποία δημιουργούνται οι καλές αναμνήσεις οι οποίες μπορούν αργότερα να λειτουργήσουν ως σωσίβια στις δύσκολες στιγμές της σχέσης. Αυτή η φάση διαρκεί λίγο, πολλοί άνθρωποι αντί να προχωρήσουν στο επόμενο στάδιο της σχέσης και της προσωπικής τους ωρίμανσης, προτιμούν απλώς ν’ αλλάξουν σύντροφο.

 

Το δεύτερο στάδιο είναι η αντίσταση στη συγχώνευση που έχει δημιουργηθεί. Η σχέση γίνεται αντιληπτή ως «δεσμά» και ο κάθε σύντροφος αντιλαμβάνεται τον άλλο ως εμπόδιο στην προσωπική του ανάπτυξη. Είναι η εποχή των μεγάλων αντιπαραθέσεων.

 

Το επόμενο στάδιο είναι η διαφοροποίηση του ατόμου. Σε αυτή τη φάση ο κάθε σύντροφος σταματάει πια να ρίχνει το φταίξιμο στον άλλο και αναλαμβάνει τις ευθύνες του. Είναι η ώρα όπου ο καθένας «ενηλικιώνεται» μέσα στη σχέση και αυτονομείται. Εδώ ο κίνδυνος χωρισμού αυξάνεται καθώς ο κάθε σύντροφος αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως ξεχωριστό και αυτόνομο άτομο.

 

Κλείνοντας τον κύκλο της ανεξαρτητοποίησης, το ζευγάρι μπορεί να περάσει στο στάδιο της επαναπροσέγγισης. Αν οι σύντροφοι ξεπεράσουν την φάση της διαφοροποίησης και δεν χωρίσουν, μπορούν να ανακαλύψουν στον σύντροφό τους πράγματα που εκτιμούν και να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση τους. Τώρα πια βλέπουν τον άλλον περισσότερο όπως πραγματικά είναι και λιγότερο όπως θα ήθελαν να είναι.

 

Το τελικό στάδιο αποτελεί την ένωση των δυο μελών σ’ ένα ανώτερο επίπεδο ωριμότητας. Σε αυτό το στάδιο, η αυτονομία του καθενός έχει εγκαθιδρυθεί. Παράλληλα όμως και μια νέα συντροφικότητα βιώνεται. Ο κάθε ένας αποτελεί πρότυπο για τον άλλο και η διαφορετικότητα του βιώνεται όχι πλέον ως κάτι επικίνδυνο, αλλά ως μια πρόκληση για προσωπική ανάπτυξη του άλλου. (Β. Ιωαννίδου, «Η τέχνη της συντροφικής ζωής»)

 

Σύμφωνα με έρευνες, αυτές τις φάσεις μπορεί να τις περάσει ένα ζευγάρι πολλές φορές στη διάρκεια του κοινού τους βίου. Επιπλέον, η πορεία αυτή είναι καθαρά προσωπική και έτσι μπορεί ο κάθε σύντροφος να βρίσκεται σε διαφορετικό στάδιο από τον άλλο. Ένα από τα ερωτήματα που τίθενται είναι αν ο κάθε σύντροφος είναι διατεθειμένος να περιμένει ή να προχωρήσει προς τον άλλο για να ξαναβρεθούν.

 

Έτσι η ανεξαρτησία και η ανάγκη του να είναι κανείς διαφορετικός αποτελεί προϋπόθεση για να μπορέσει να δημιουργήσει κάθε φορά και

ωριμότερες σχέσεις.

 

Αλεξία Ζήση

M.Sc. Συστημική Οικογενειακή Θεραπεύτρια

 

Η Διαταραχή Πανικού ανήκει στις Αγχώδεις Διαταραχές, οι οποίες αποτελούν μια από τις συχνότερες ομάδες ψυχιατρικών διαταραχών.

Τι είναι ο Πανικός;

Είναι η αγχώδης εκείνη διαταραχή που χαρακτηρίζεται από αιφνίδιες και επαναλαμβανόμενες προσβολές έντονου άγχους, δυσφορίας, φόβου κι ενίοτε τρόμου και συνοδεύεται από μια σειρά ψυχολογικών & σωματικών συμπτωμάτων.

Τα κυρίαρχα ψυχολογικά συμπτώματα είναι: φόβος απώλειας ελέγχου, φόβος τρέλας και αδυναμία συγκέντρωσης, ενώ στα κυρίαρχα σωματικά συμπτώματα περιλαμβάνονται: η δύσπνοια, η ζάλη, η έλλειψη ισορροπίας, το τρέμουλο, η ταχυκαρδία, εξάψεις, εφίδρωση, κ.α.

Τα τελευταία χρόνια διαπιστώνεται η ολοένα κι αυξανόμενη εκδήλωση κρίσεων πανικού. Εμφανίζεται, συνήθως, για πρώτη φορά στις ηλικίες 20-25 ετών, και παρατηρείται συχνότερα στις γυναίκες. Άλλοτε έρχεται ξαφνικά κι άλλοτε ως αποτέλεσμα θλίψης, άγχους, έντονου στρες.

Η διαταραχή πανικού προσβάλει το 5% των εφήβων και είναι λιγότερο συχνή στα παιδιά μικρότερης ηλικίας.

Την στιγμή της κρίσης πανικού το άτομο πανικοβάλλεται, χάνει τον έλεγχο, κυριεύεται από έντονο φόβο άγνοιας ως προς τι ακριβώς του συμβαίνει και άγχος για το πώς θα εξελιχθεί.

Ιατρικές Επισκέψεις

Το 50% των ανθρώπων που βιώνουν κρίσεις πανικού απευθύνονται στον καρδιολόγο, λόγω της ταχυκαρδίας την περίοδο του επεισοδίου.

Στις κρίσεις πανικού με μεγάλη ένταση, πολλοί πάσχοντες κυριεύονται από φόβο ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα υγείας.

Φαύλος Κύκλος

Άπαξ και συμβεί μια φορά, το άτομο αρχίζει και βιώνει άγχος προσμονής για την επόμενη κρίση.

Είναι σε διαρκή επιφυλακή για σωματικά συμπτώματα ή ενοχλήσεις που θα σηματοδοτήσουν μια επόμενη κρίση.

Η καθημερινότητα καθίσταται βασανιστική και εξαιρετικά περιοριστική, τόσο για τον ίδιο, όσο και για τους ανθρώπους που τον περιβάλλουν.

Σε αυτόν τον φαύλο κύκλο προσμονής και αποφυγής, τα αίτια που προκαλούν την κρίση συχνά παρερμηνεύονται.

Έτσι, από μια αντίδραση άγχους με εσωτερικά και ψυχικά αίτια καταλήγει να αποδίδεται σε εξωτερικά αίτια, με αποτέλεσμα να «φτωχύνει» την καθημερινότητα του ατόμου, συρρικνώνοντας σημαντικούς τομείς της ζωής του.

Θεραπεία

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι οι κρίσεις πανικού, αλλά και η Διαταραχή Πανικού, είναι εύκολα και αποτελεσματικά αντιμετωπίσιμες καταστάσεις και γι' αυτό είναι καλό να αναζητήσει κανείς τη βοήθεια ενός ειδικού έγκαιρα. Η ψυχοθεραπεία σε συνδυασμό με τεχνικές χαλάρωσης στοχεύουν στην απαλλαγή από τα συμπτώματα και την επαναφορά του ατόμου σε μια καλά λειτουργική καθημερινότητα.

Βίκυ Τσατσανύφου

Ψυχολόγος – Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Η επίσκεψη σε έναν ψυχολόγο αποτελεί ακόμα και στις μέρες μας θέμα ταμπού. Το ότι κάποιος αναζητά τη βοήθεια ενός ειδικού είναι συχνά συνυφασμένο με την «τρέλα» ή την «αδυναμία».

Αντιλαμβανόμαστε, φυσικά, ότι κάτι τέτοιο δεν ισχύει στ’ αλήθεια. Το ότι κανείς επιζητά βοήθεια στο πρόβλημα ή τη δυσκολία που του παρουσιάζεται, σημαίνει ότι έχει τη δύναμη και τη λογική να το αντιμετωπίσει. Απλά, μπορεί να είναι αρκετά πιεσμένος ώστε αυτό να μην είναι σε θέση να το κάνει μόνος του, με τους φίλους ή την οικογένειά του.

Σε ποιες περιπτώσεις αναζητά κανείς τη βοήθεια του ειδικού:

Λίγες είναι οι περιπτώσεις εκείνες που κανείς επισκέπτεται έναν ψυχολόγο, χωρίς κάποιο σύμπτωμα ή δυσκολία, με μόνο κίνητρο την προσωπική αυτοβελτίωση κι εξέλιξη.

Συχνότερα, κάποιος προσέρχεται με δυσκολίες, όπως: έντονο άγχος, πεσμένη διάθεση, θυμό, σωματικούς πόνους, πένθος/απώλεια, βίωση τραυματικού γεγονότος, συζυγικές δυσκολίες, ανησυχίες για το παιδί ή για κάποιο άλλο μέλος της οικογένειας, επίμονες σκέψεις, δυσκολία στις σχέσεις κλπ.

Τι μπορεί να κάνει ο ψυχολόγος;

Ο ψυχολόγος σίγουρα δεν είναι εκεί για να σου υποδείξει τι να κάνεις. Είναι εκεί, όμως, για να σε καθοδηγήσει να πάρεις την καλύτερη απόφαση για τον εαυτό σου, ώστε να αισθανθείς ανακούφιση, χαρά και ικανοποίηση. Αυτό που, σίγουρα, χρειάζεται είναι το δικό σου κίνητρο και θέληση.

Πώς είναι να μιλάς τόσο προσωπικά σε έναν άγνωστο;

Η αλήθεια είναι πως μόλις γνωρίζεις κάποιον για πρώτη φορά, είναι δύσκολο να αρχίσεις να εξωτερικεύεσαι. Φοβάσαι να εμπιστευτείς, φοβάσαι την επίκριση και διστάζεις.

Η συζήτηση, όμως, με έναν ψυχολόγο είναι κάτι πολύ διαφορετικό. Αρχικά, ξέρεις ότι η φύση του επαγγέλματος σε προστατεύει με το επαγγελματικό απόρρητο. Επιπλέον, στόχος του ψυχολόγου είναι η εγκαθίδρυση της θεραπευτικής σχέσης/συμμαχίας προκειμένου να «δουλέψετε» από κοινού. Κάτι τέτοιο προϋποθέτει την ύπαρξη αμοιβαίας εμπιστοσύνης και αποδοχής.

Βέβαια, ο κάθε θεραπευόμενος έχει τους δικούς του ρυθμούς, τις δικές του άμυνες και χρειάζεται χρόνο προκειμένου να επιτευχθεί κάτι τέτοιο.

Πώς να επιλέξω τον κατάλληλο ψυχολόγο;

Η επιλογή του κατάλληλου ειδικού είναι μια προσωπική υπόθεση, όπως άλλωστε συμβαίνει και με κάθε άλλο επαγγελματία υγείας.

Σημαντικό είναι ο ψυχολόγος, που θα επιλεγεί, να διαθέτει άδεια ασκήσεως επαγγέλματος και να έχει ολοκληρώσει την εκπαίδευσή του σε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση.

Καλό είναι ο ενδιαφερόμενος να ρωτήσει άτομα του περιβάλλοντός του, με τα οποία νιώθει άνετα, αν γνωρίζουν κάποιον ειδικό να του συστήσουν και τον οποίο εμπιστεύονται.

Ακόμα, όμως, κι αν δεν είναι εφικτό κάτι τέτοιο, χρήσιμο είναι να εξετάσει κανείς το πώς νιώθει στη θεραπεία του: Νιώθει άνετα; Αισθάνεται ότι ο θεραπευτής τον καταλαβαίνει; Ταιριάζει μαζί του; Βέβαια, χρειάζεται -όπως αναφέρθηκε πιο πάνω- να «δώσει» και λίγο χρόνο στην ανάπτυξη της μεταξύ τους σχέσης.

Διάρκεια της θεραπείας

Θεραπευτής και θεραπευόμενος από κοινού καθορίζουν τους στόχους και τη λήξη της θεραπείας. Σε κάποιες περιπτώσεις η θεραπεία έχει σύντομη διάρκεια, ενώ σε άλλες το χρονικό διάστημα είναι μεγαλύτερο. Όλα τα παραπάνω εξαρτώνται, βέβαια, από τη δέσμευση του θεραπευόμενου και από το αν θέλει απλά να περιορίσει τα συμπτώματα που τον οδήγησαν στον ειδικό ή επιθυμεί μια εκ βαθέων αναζήτηση και κατανόηση του εαυτού του.

Βίκυ Τσατσανύφου

Ψυχολόγος – Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Η εφηβεία αποτελεί την κατεξοχήν περίοδο ανάπτυξης και ολοκλήρωσης της ανθρώπινης προσωπικότητας. Πρόκειται για την τελευταία φάση ανάπτυξης του ατόμου πριν την οριστική είσοδό του σε αυτό που αποκαλούμε ωριμότητα ή ενήλικη ζωή. Είναι η περίοδος κατά την οποία το άτομο, θεωρητικά τουλάχιστον, δεν ανήκει πλέον στην παιδική ηλικία, αλλά ούτε και στην κανονική ενήλικη ζωή.

Τι είναι η εφηβεία;

  • Είναι μια μεταβατική φάση από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή
  • Είναι η φάση όπου το άτομο «απομακρύνεται» σιγά-σιγά από την οικογένεια
  • Ξεκινούν οι σεξουαλικές αναζητήσεις και η κοινωνική ένταξη, κυρίως μέσω της ομάδας των συνομηλίκων
  • Επαναδιαπραγμάτευση πολλών θεμάτων και δυσκολιών, που υπήρχαν από την παιδική ηλικία (π.χ. δυσκολίες στις σχέσεις με τους γονείς, θέματα αυτονομίας)

Τα Χαρακτηριστικά των Εφήβων;

  • Αυθορμητισμός & άμεση έκφραση του συναισθήματος
  • Ανάγκη από αναγνώριση, επιβεβαίωση, και επιβράβευση
  • Ιδεολόγοι & οραματιστές
  • Αποφασιστικότητα, ισχυρή θέληση και πάθος στα πιστεύω τους
  • Ασυμβίβαστοι (εξαιτίας της έλλειψης πείρας και του αυθορμητισμού)
  • Έχουν έντονες κοινωνικές ευαισθησίες (αντιδρούν στην αδικία και την εκμετάλλευση)

Η ρευστότητα της σημερινής οικογενειακής δομής δημιουργεί πλήθος αντιφάσεων σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο βιώνουν τα παιδιά και οι γονείς τον ρόλο τους. Όπως ακριβώς συμβαίνει με τον έφηβο, που βρίσκεται σε μια φάση αναζήτησης, έτσι και ο γονέας βρίσκεται σε μια φάση αναζήτησης νέας ταυτότητας και νέου γονεϊκού ρόλου.

Ο γονέας καλείται ουσιαστικά να ισορροπήσει ανάμεσα στις εμπειρίες του ως παιδί και στις απαιτήσεις που προβάλει η σύγχρονη πραγματικότητα. Από την εποχή που ως παιδί ήταν πλήρως συμμορφωμένος προς την γονεϊκή εξουσία, έχει καταλήξει να λειτουργεί με τελείως διαφορετικό τρόπο. Δηλαδή, χαρακτηρίζεται από αδυναμία επιβολής ορίων, στερήσεων, απαγορεύσεων, κανόνων και περιορισμών.

Σχέση με Γονείς

  • Ο έφηβος αποφεύγει μπροστά στους γονείς του να συμπεριφέρεται σαν παιδί. Αποφεύγει να ζητά πράγματα και δεν επιτρέπει στον εαυτό του να φανεί μικρός, ανήμπορος, ανενημέρωτος και χωρίς άποψη.
  • Απαιτεί από τους γονείς του να του φέρονται ως ενήλικας και να μην τον μειώνουν. Απεχθάνεται τις πολύ μητρικές συμπεριφορές και επιθυμεί την ελευθερία του λόγου και των κινήσεών του.
  • Αναζητά, με λίγα λόγια, την αναγνώρισή του ως ξεχωριστού και αυτόνομου ατόμου.
  • Σε πρακτικό επίπεδο θέλει να έχει το δικό του δωμάτιο, όπως το θέλει, να ντύνεται όπως ο ίδιος επιθυμεί, να ακούει τη μουσική που θέλει και να κάνει παρέα με όποιον εκείνος διαλέξει.

Η Κρίση της Εφηβείας

Ο όρος «κρίση» χρησιμοποιείται ώστε να αναδειχθεί μια κατάσταση ανισορροπίας ή αδιεξόδου, την οποία βιώνει ο έφηβος σε ψυχολογικό επίπεδο και προέρχεται από τις σωματικές και ψυχικές αλλαγές που συμβαίνουν αυτήν την περίοδο.

Σε γενικές γραμμές, μεγάλο ποσοστό των εφήβων βιώνει μια «ομαλή και προοδευτική κατάσταση αλλαγής», την οποία δε θεωρεί διαταρακτική της σχέσης του με τον εαυτό του, το σώμα του και τον περίγυρό του.

Η Γονεϊκή κρίση

Οι αλλαγές στην εφηβεία προκαλούν συχνά μια αόριστη αναστάτωση ή ένα αίσθημα απώλειας και στους γονείς. Η συναισθηματική αυτή αναστάτωση δεν οφείλεται στην περίεργη συμπεριφορά του εφήβου, αλλά στο ίδιο το γεγονός της αυτονόμησης και της ωρίμανσής του. Ο έφηβος πλέον δε μιλά πολύ, αναπτύσσει προσωπική ζωή που δεν ελέγχει ο γονέας.

Οι γονείς νιώθουν ότι «χάνουν» το παιδί τους. Συχνά, αναζητούν συμβουλευτική υποστήριξη σε σχέση με τον έφηβο, μη αναγνωρίζοντας την δική τους αδυναμία να περάσουν και οι ίδιοι σε ένα διαφορετικό αναπτυξιακό στάδιο (φόβος για το δικό τους μέλλον, πλέον έχουν άλλο ρόλο διαφορετικό από εκείνο του φροντιστή και ελεγκτή, περνούν σε μια άλλη ηλικιακή φάση και πρέπει να το δεχτούν).

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι παράλληλα με τον έφηβο που βιώνει αλλαγές και προχωράει σ’ ένα επόμενο στάδιο ανάπτυξης, έτσι και οι γονείς αντίστοιχα μεταβαίνουν σε ένα επόμενο αναπτυξιακό στάδιο.  Μιλάμε, συνεπώς, για τον κύκλο ζωής της οικογένειας η οποία κάθε φορά που βιώνει νέες αλλαγές δυσκολεύεται και επιστρέφει στις γνώριμες και οικείες συμπεριφορές, καθώς κάθε τι καινούριο φαντάζει απειλητικό. Ωστόσο, όταν αυτές οι αλλαγές επιτραπεί να βιωθούν βρίσκεται μια καινούρια ισορροπία στις σχέσεις των μελών της οικογένειας, η οποία περνά στην επόμενη αναπτυξιακή φάση όντας λειτουργική.

Βίκυ Τσατσανύφου

Ψυχολόγος – Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Επικοινωνία

Βασιλίσσης Σοφίας 54

Ιλίσια / Αθήνα

Τ: +30 210 72 22 214
F: +30 210 72 22 282

email: [email protected], [email protected]