Οι διαταραχές διατροφής χαρακτηρίζονται από σημαντική διαταραχή της συμπεριφοράς στην πρόσληψη τροφής. Οι δύο κύριες διαταραχές είναι η ψυχογενής ανορεξία  και η ψυχογενής βουλιμία.

Ψυχογενής ανορεξία:

 Αποτελεί μια πολύ σοβαρή κατάσταση, δυνητικά θανατηφόρο. Εμφανίζεται, κυρίως, σε κορίτσια εφηβικής ηλικίας ή και σε νεαρές γυναίκες. Σπανιότερα, εμφανίζεται και σε γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας, καθώς και σε αγόρια εφηβικής ή νεαρής ηλικίας.

Τα άτομα με ψυχογενή ανορεξία χαρακτηρίζονται από: 

  • Διαταραγμένη εικόνα σώματος.
  • Επιβολή αυστηρών διαιτητικών περιορισμών (υποσιτισμός).
  • Δραματική μείωση βάρους.
  • Αυστηρά προγράμματα άσκησης.
  • Τακτικά επεισόδια υπερφαγίας.
  • Πρόκληση εμέτων, λήψη καθαρκτικών, διουρητικών και φαρμάκων κατασταλτικών της όρεξης.
  • Αμηνόρροια (στις γυναίκες).

Ψυχογενής βουλιμία: 

Η κατανομή ηλικίας και φύλου είναι παρόμοια προς εκείνη της ψυχογενούς ανορεξίας, αλλά η ηλικία έναρξης τείνει να είναι ελαφρώς καθυστερημένη.

Τα άτομα με ψυχογενή βουλιμία χαρακτηρίζονται από:

  • Επανειλημμένα επεισόδια υπερφαγίας σε σύντομο χρονικό διάστημα.
  • Ακατανίκητη επιθυμία για λήψη τροφής.
  • Υπερβολική ενασχόληση με τον έλεγχο του σωματικού βάρους.
  • Πρόκληση εμέτων, κατάχρηση καθαρτικών ουσιών, εναλλασσόμενες περίοδοι αποχής από τη λήψη τροφής, χρήση διουρητικών και φαρμάκων κατασταλτικών της όρεξης.
  • Νοσηρός φόβος πάχυνσης.
  • Συχνά, ιστορικό ψυχογενούς ανορεξίας.

Αιτίες: 

Δεν είμαστε σίγουροι για το ποιες είναι οι αιτίες της ψυχογενούς ανορεξίας και βουλιμίας. Παίζει ρόλο ένα σύνολο βιολογικών, ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων.

Ωστόσο, συχνό γνώρισμα ατόμων με διατροφικές διαταραχές είναι η χαμηλή αυτοεκτίμηση, τα αισθήματα απελπισίας και η έντονη δυσαρέσκεια για την εμφάνισή τους. Επίσης, ειδικά χαρακτηριστικά της προσωπικότητας συνδέονται με κάθε μία από τις διαταραχές. Οι άνθρωποι με ανορεξία π.χ. τείνουν να είναι τελειομανείς, ενώ τα άτομα με βουλιμία είναι συχνά παρορμητικά.

Αντιμετώπιση: 

Οι διατροφικές διαταραχές μπορούν να αντιμετωπισθούν αποτελεσματικά. Αν οι διατροφικές διαταραχές αντιμετωπισθούν από νωρίς, αυτό θα βελτιώσει την έκβαση της ανάρρωσης. Η ανάρρωση μπορεί να πάρει μήνες ή χρόνια, αλλά η πλειοψηφία των ατόμων αναρρώνουν.

Όταν γίνει η διάγνωση της διατροφικής διαταραχής, μπορεί να χρειασθεί η συμμετοχή διαφόρων ιατρικών ειδικοτήτων και επαγγελματιών υγείας, καθ’ ότι οι διαταραχές αυτές επηρεάζουν τα άτομα τόσο σωματικά όσο και ψυχολογικά. Σημαντικό ρόλο, διαδραματίζει και η εμπλοκή της οικογένειας του ατόμου που πάσχει από διατροφική διαταραχή.

Η υποστήριξη και η επιμόρφωση, καθώς και η καλύτερη κατανόηση των θεμάτων αυτών από το κοινωνικό σύνολο, αποτελούν ένα σημαντικό μέρος της θεραπευτικής αγωγής.

Βίκυ Τσατσανύφου

Ψυχολόγος – Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Η κυκλική φύση (συχνές υποτροπές) της διπολικής διαταραχής δεν επηρεάζει μόνο τους πάσχοντες. Μπορεί να έχει αρνητική επίδραση στα μέλη της οικογένειας ή στους φίλους του ασθενούς. Οι ακραίες και απρόβλεπτες εναλλαγές στη διάθεση μπορεί να αλλάξουν και τη δική τους καθημερινότητα, να φθείρουν τις διαπροσωπικές σχέσεις. Από την άλλη, η οικογένεια και οι φίλοι μπορούν να παίξουν σημαντικό ρόλο στη θεραπεία της διπολικής διαταραχής. Μπορούν να βοηθήσουν τον πάσχοντα να δημιουργήσει και να εφαρμόσει ένα πλάνο αντιμετώπισης των συμπτωμάτων όταν το άτομο είναι στα «πάνω» του, καθώς και να τον υποστηρίξουν όταν είναι στα «κάτω» του.

Οι υποτροπές και η πορεία της ανάρρωσης είναι πολύ πιθανό να επηρεαστούν από τον τρόπο που σχετίζονται οι ασθενείς με τους σημαντικούς ανθρώπους στη ζωή τους. Ένα ανεκτικό και ήρεμο οικογενειακό περιβάλλον μπορεί να είναι εξαιρετικά σημαντικό για να μειώσει επεισόδια κατάθλιψης ή μανίας. Η διπολική διαταραχή έχει μια βιολογική γενετική βάση, αλλά είναι και μια διαταραχή διάθεσης και άγχους που σημαίνει ότι το βιολογικό πρόβλημα αλληλεπιδρά με το ψυχοκοινωνικό στρες. Ωστόσο είναι δύσκολο κάποιες φορές να διατηρηθεί μια ήπια ατμόσφαιρα. Συνήθως η αλληλεπίδραση των διπολικών ατόμων με τα μέλη της οικογένειάς τους χαρακτηρίζεται από αρνητισμό, θυμωμένα σχόλια, αδυναμία εποικοδομητικής επίλυσης των προβλημάτων. Αυτό μπορεί να προκύπτει από την πεποίθηση κάποιων συγγενών πως οι πάσχοντες θα μπορούσαν να ελέγξουν τα συμπτώματά τους αν προσπαθούσαν περισσότερο. Είναι χρήσιμο να συνειδητοποιήσουν πως οι παρορμητικές ή και καταστροφικές συμπεριφορές των διπολικών ασθενών δεν μπορούν απλά να αποδίδονται σε κακές προθέσεις ή σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Οι απότομες διακυμάνσεις της διάθεσης που χαρακτηρίζουν την ασθένεια δυσκολεύουν πολύ την ικανότητα του ατόμου να ελέγξει τη συμπεριφορά του.

Κι από την άλλη, το φορτίο που σηκώνει η οικογένεια του ασθενούς μπορεί να είναι πολύ βαρύ συναισθηματικά, ειδικά αν το άτομο φέρεται επικίνδυνα, ενοχλητικά, επιθετικά ή και προκλητικά. Στη φάση της μανίας (υπέρμετρη έξαρση, διέγερση) ο συγγενής ή φίλος του ασθενούς μπορεί να νιώσει εκνευρισμό ή απελπισία.

Η ψυχοεκπαίδευση σχετικά με τα συμπτώματα, τις αιτίες καθώς και τη θεραπεία της διπολικής διαταραχής είναι μείζονος σημασίας για τους ασθενείς και την οικογένεια. Είναι σημαντικό για τα άτομα που είναι στο άμεσο περιβάλλον των διπολικών ασθενών να ξέρουν ποια είναι τα προειδοποιητικά σημεία όταν πρόκειται να υποτροπιάσουν (το κλάμα μπορεί να είναι ένα σημείο). Ακόμα και η ελάχιστη αλλαγή στον κύκλο ύπνου-εγρήγορσης επηρεάζει τη διάθεση του ατόμου. Οι λιγότερες ώρες ύπνου προκαλούν περισσότερη ενεργητικότητα ενώ αν το άτομο κοιμηθεί περισσότερο μπορεί να νιώσει κατάθλιψη.

Σημαντικά θέματα που πρέπει να γνωρίζουμε:

  • Κανείς δεν επιλέγει την διπολική του διαταραχή. Δεν αλλάζει επίτηδες τη διάθεσή του ούτε προκαλεί την αρρώστια του. Υπάρχουν βιοχημικές υποθέσεις για την αιτιολογία της διαταραχής.
  • Το σοβαρό άγχος μπορεί να πυροδοτήσει ένα επεισόδιο ή να το επιδεινώσει. Γι’ αυτό το λόγο είναι σημαντική η εκμάθηση μεθόδων εποικοδομητικής επίλυσης διαπροσωπικών συγκρούσεων.
  • Για την πιο αποτελεσματική διαχείριση μιας υποτροπής είναι βοηθητικό να αναγνωρίζει η οικογένεια την ευαλωτότητα του ασθενούς σε μελλοντικά επεισόδια. Γι’ αυτό είναι αναγκαία η αμοιβαία αναγνώριση των πρόδρομων συμπτωμάτων (τα πρώτα σημάδια ότι αρχίζει ο κύκλος της διαταραχής) όπως η ιδεοφυγή (οι σκέψεις που τρέχουν).
  • Τα φάρμακα είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση των επεισοδίων μανίας και κατάθλιψης, τη σταθεροποίηση της διάθεσης και την πρόληψη νέων επεισοδίων. Είναι σημαντικό λοιπόν η οικογένεια να υποστηρίζει την αναγκαιότητα της φαρμακευτικής αγωγής. Ωστόσο αν ο ασθενής παραπονιέται για κάποιο συγκεκριμένο φάρμακο, η οικογένεια πρέπει να παίρνει στα σοβαρά το αίτημά του και να τον παροτρύνει να επικοινωνεί με τον ειδικό ψυχικής υγείας.
  • Οι διπολικοί ασθενείς εμφανίζουν υψηλό κίνδυνο για αυτοκτονία. Τα σχόλια του ατόμου για αυτοκτονική συμπεριφορά πρέπει να τα παίρνουμε στα σοβαρά. Όταν η οικογένεια εισπράττει τέτοιου είδους σχόλια ως χειριστικά, αυτό είναι μια σοβαρή ένδειξη έλλειψης αμοιβαίας ενσυναίσθησης, καθώς και της ανάγκης για βελτίωση των μεθόδων επικοινωνίας.
  • Η νοσηλεία είναι μια θεραπευτική επιλογή. Δεν είναι τιμωρία. Μερικές φορές κρίνεται απαραίτητη για να σώσει τη ζωή ενός αυτοκτονικού ασθενούς. Επίσης τα μέλη της οικογένειας δεν πρέπει να νιώθουν ενοχές αν αισθάνονται πως η νοσηλεία θα τους απαλλάξει από ένα μεγάλο βάρος.
  • Όσο καλύτερα κατανοήσουμε τη διαταραχή και μπορέσουμε να διακρίνουμε τις φυσιολογικές διακυμάνσεις της διάθεσης από τα συμπτώματα της αρρώστιας, τότε ως συγγενείς και φίλοι θα είμαστε πιο ρεαλιστές ως προς τις προσδοκίες μας από τον ασθενή, καθώς και πιο υποστηρικτικοί.

Η οικογένεια μπορεί να παίξει έναν σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της σταθεροποίησης της διάθεσης στη ζωή των διπολικών ασθενών. Η ανάπτυξη καλύτερων μοτίβων επικοινωνίας μέσα στην οικογένεια καθώς και ο ενεργητικός τρόπος επίλυσης προβλημάτων για τις προκλήσεις που περιλαμβάνει η διπολική διαταραχή μπορούν να διευκολύνουν την πρόοδο του πάσχοντα ενώ ωφελούν όλη την οικογένεια.

Τσώλα Δήμητρα

Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια

ΜΕΡΟΣ Β΄:  ή αλλιώς το Δικαίωμα του «Δεν ήμουν εκεί»

Η επικοινωνία στο πλαίσιο του δημόσιου διαδικτυακού περιβάλλοντος αντικατέστησε το ιδιωτικό παλιάς τεχνολογίας τηλέφωνο. Το μέσο θριάμβευσε επί του σκοπού (επικοινωνία) και άλλαξε το χαρακτήρα του τελευταίου.

Αρχικά, ο κλασικός, διακοπτόμενος, τονιζόμενος λόγος έδωσε τη θέση του στον σύντομο εικονοποιημένο λόγο. Στη συνέχεια, η επικοινωνία μετατράπηκε σε δημόσια εξομολόγηση και έλεγχο. Τα social media είναι «φίλοι – εξομολογητές» δημοσίου χαρακτήρα, πλειοψηφικής αισθητικής και ουσίας. Περαιτέρω είναι και ελεγκτές παρουσίας και αποδεκτής εικόνας και συμπεριφοράς.

Παλαιότερα, η επιβράβευση ή απόρριψη μιας θέσης, συμπεριφοράς ή εικόνας γινόταν μέσω προσωπικής επαφής, σύμφωνα με ένα παραδοσιακό σύστημα αξιών με ατομικές μεν διαφορές αλλά ενταγμένο σ’ ένα πλαίσιο γνωστό. Στα social media, ο χρήστης ανεβάζει κείμενα, σχόλια, συζητήσεις ή φωτογραφίες ανεξαρτήτως συστήματος αξιών και κυρίως σε δημόσια κρίση και πλαίσιο. Η επάρκεια της θέσης του, άποψης ή εικόνας κρίνεται πλειοψηφικά και αναλόγως της αποδοχής – διασημότητας στην ηλεκτρονική παρέα. Ο μηχανισμός ενοχής για την ανεπάρκεια ή την ηθική μεταφέρεται από τη σφαίρα της παραδοσιακής κοινωνικής ηθικής στην πρόθεση της απόλυτης πλειοψηφίας.

Για τα social media, δεν υπάρχει απόσυρση από το πεδίο. Δεν υπάρχει «δεν ήμουν εκεί», υπάρχει «ήμουν εκεί αλλά…». Ο έλεγχος έγινε αναπόσπαστο μέρος της νέας διαδικτυακής επικοινωνίας.

Για εμάς τα παραπάνω είναι επιλογή, αφού φαίνεται να προτιμούμε την εικονοποιημένη δημόσια επικοινωνία από την ιδιωτική, οριοθετημένη, του παρελθόντος. Τα παιδιά όμως έχουν την επιλογή να αποφασίσουν ελεύθερα και κυρίως ιδιωτικά?

Αλεξία Ζήση

M.Sc. Συστημική Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Της Άσπας Καρακώστα,

Ψυχολόγου

O Reinhold Niebuhr, ένας αμερικανός θεολόγος θεωρείται εμπνευστής μιας δήλωσης η οποία σήμερα αποτελεί θεμέλιο λίθο των κινημάτων ψυχολογικής ανάκαμψης : «..θεέ μου δως μου το θάρρος να αλλάξω αυτά που μπορώ, τη δύναμη να αποδεχτώ αυτά που δεν μπορώ να αλλάξω και τη σοφία να καταλαβαίνω τη διαφορά μεταξύ των δυο…». Κατ’ αντιπαραβολή, ο Αμερικανός ψυχοθεραπευτής  David Richo, προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν πέντε αλήθειες για τη ζωή, οι οποίες είναι αδιαμφισβήτητες για όλους. Ύστερα από χρόνια ψυχοθεραπευτικής πρακτικής, διαπίστωσε ότι στις συνεδρίες με πελάτες του εμφανιζόταν κατ’ επανάληψη κάποια θέματα προς συζήτηση-δεδομένα ζωής, έναντι των οποίων όλοι είμαστε ανίσχυροι:

  • Τα πάντα αλλάζουν και τελειώνουν
  • Τα πράγματα δεν έρχονται πάντα όπως τα περιμένουμε
  • Η ζωή δεν είναι δίκαιη για όλους
  • Ο πόνος είναι κομμάτι της ζωής
  • Οι άνθρωποι δεν μας αγαπούν και δεν είναι πιστοί όλη την ώρα

Σύμφωνα με τον Richo, όσο αντιστεκόμαστε σε αυτές τις πέντε αντιλήψεις ζωής, η καθημερινότητα μας αρχίζει να εμπεριέχει σειρά ματαιώσεων και απογοητεύσεων,  αλλά και σύνθλιψη. Απεναντίας, όσο πιο ενεργά το άτομο συμμερίζεται τα παραπάνω, έρχεται σε συμμαχία με το γεγονός ότι όλοι χρειαζόμαστε κουράγιο, αυτοσυμπόνοια και ωριμότητα, προκειμένου να ζήσουμε μια ζωή με νόημα. Η ειδοποιός διαφορά εδώ συνίσταται στο στοιχείο της ενεργούς αποδοχής, όσων μας συμβαίνουν. Η ενεργός αποδοχή, φαίνεται ότι αποτελεί αντίδοτο στο φόβο και θέτει τα θεμέλια για την ανάπτυξη εμπιστοσύνης  στον εαυτό και στις ικανότητες του. Παραδείγματος χάριν, όταν τα πράγματα αλλάζουν ή τελειώνουν, μας ωθούν να αποδεχτούμε ότι δεν μπορούμε να ελέγχουμε τα πάντα. Όταν ενστερνιζόμαστε την αντίληψη, ότι πολλές φορές η ζωή είναι άδικη, μαθαίνουμε να συγχωρούμε πιο εύκολα. Όταν ο πόνος γίνεται μέρος της ζωής μας, ενεργητική αποδοχή σημαίνει ότι καλλιεργούμε τόσο την αυτοσυμπόνοια, όσο και την συμπόνοια για άλλους, όσους υποφέρουν. Όταν συνειδητοποιήσουμε ότι οι άλλοι δεν μας αγαπούν και δεν είναι πιστοί σε μας όλοι την ώρα, καλλιεργούμε μια διαφορετική πτυχή της δεξιότητας της αποδοχής, την οποία οι ψυχολόγοι ονομάζουν «άνευ όρων αποδοχή». Εν προκειμένω, «άνευ όρων αποδοχή» σημαίνει ότι απελευθερωνόμαστε από την ανάγκη να βλάψουμε ή να απορρίψουμε ό,τι μας απογοήτευσε. Η έρευνα στον τομέα της προαγωγής ψυχικής υγείας έχει δείξει ότι συχνά οι ψυχικές δυσκολίες των ανθρώπων συνδέονται με την ύπαρξη δυσλειτουργικών αντιλήψεων του ατόμου, σε σχέση με τον τρόπο που αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, τις σχέσεις με τον περιβάλλοντα κόσμο αλλά και το μέλλον του. Ως εκ τούτου, προτείνει δεξιότητες παραγωγικής διαχείρισης των δυσκολιών, τις οποίες χρειάζεται να αναπτύξει ο άνθρωπος προκειμένου να ενισχύσει την ψυχική του υγεία, όπως :

  • Ενεργητική αποδοχή του προβλήματος: με τον τρόπο αυτό το άτομο απελευθερώνεται από τα δεσμά του προβλήματος και διαχειρίζεται το πρόβλημα νοητικά και γνωστικά, λέγοντας στον εαυτό του, λεπτομερώς πως αισθάνεται. Κάτι τέτοιο, συνήθως παρακινεί το άτομο σε αποτελεσματική δράση έναντι του προβλήματος
  • Ψυχολογική ευελιξία και συμμαχία: ένα άτομο που βιώνει πόνο ή φόβο σε απόλυτο βαθμό, συχνά αισθάνεται ότι ο πόνος ή ο φόβος μειώνεται, όταν το ίδιο εφιστά την προσοχή του σε αυτόν. Με άλλα λόγια, αυτό σημαίνει ότι το άτομο χρειάζεται να αποδεχθεί πλήρως τον πόνο και να γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες σχετικά με αυτόν.
  • Εξάσκηση σε δηλώσεις που βοηθούν το άτομο να έρθει ένα βήμα πιο κοντά στη διαχείριση του προβλήματος όπως: «Αυτό έχει συμβεί και τώρα χρειάζεται να ασχοληθώ με το θέμα».
  • Μην ξεχνάτε ειδικά όταν αντιμετωπίζετε μια δυσκολία ότι το αίσθημα ικανοποίησης από τη ζωή, δεν καθορίζεται τόσο από τα γεγονότα που μας συμβαίνουν, όσο κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο ανταποκρινόμαστε και διαχειριζόμαστε αυτό που μας συμβαίνει.

Οι παραπάνω σκέψεις συγκλίνουν στο συμπέρασμα, ότι κάθε πρόβλημα πιθανώς καθρεφτίζει και μια δεξιότητα, την οποία καλούμαστε να αναπτύξουμε. Ως άτομα, χρειάζεται συνεχώς να εμπλουτίζουμε τις δεξιότητες μας,  για τις σχέσεις με τους άλλους, για την κοινωνία με τους άλλους, για τον έρωτα, για το γάμο, για την ανατροφή των παιδιών, για την ψυχική υγεία και νόσο, για τη ζωή και το θάνατο, ως στοιχεία της υπερβατικής διάστασης της ανθρώπινης φύσης. Ενδεχομένως, αυτές οι δεξιότητες αναπτύσσονται πολύ πιο αποτελεσματικά μέσα από ψυχολογική ευελιξία και συμμαχία με τα προβλήματα και τις δυσκολίες. Εν ολίγοις, με το να «αγαπάμε» τα προβλήματα μας.

Η Άσπα Καρακώστα είναι ψυχολόγος και στο Αnimus Corpus (συν) εργάζεται ψυχοθεραπευτικά με άτομα, οικογένειες και ομάδες.

Σελίδα 3 από 3

Επικοινωνία

Βασιλίσσης Σοφίας 54

Ιλίσια / Αθήνα

Τ: +30 210 72 22 214
F: +30 210 72 22 282

email: [email protected], [email protected]