Οι αρθρωτικές και οι φωνολογικές διαταραχές, χαρακτηρίζονται από δυσκολίες στην κατανόηση, την επεξεργασία και τη σωστή παραγωγή των ήχων της ομιλίας, σε ηλικίες που οι δυσκολίες αυτές θα έπρεπε να έχουν ξεπεραστεί.

Πολλές φορές ακούμε τα παιδιά να λένε, <<φέλω>>, αντί <<θέλω>>, <<τάτω>>, αντί <<κάτω>>, <<νελό>>, αντί <<νερό>>, <<ντουάπα>>, αντί <<ντουλάπα>> κλπ και τους γονείς να ανησυχούν, χαρακτηρίζοντας το παιδί τους ως «προβληματικό».

Οι ήχοι μπορεί να απαλείφονται, να αντικαθίστανται ή να παραμορφώνονται, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται προβλήματα στο λόγο, με τη μορφή δυσκατάληπτης ομιλίας.

Στις αρθρωτικές διαταραχές, το παιδί διαλέγει το σωστό φώνημα, αλλά το προφέρει λανθασμένα, λόγω δυσλειτουργίας του μηχανισμού παραγωγής της ομιλίας.

Στις φωνολογικές διαταραχές, το παιδί διαλέγει το λάθος φώνημα για να χρησιμοποιήσει, λόγω λανθασμένης οργάνωσης των φωνημάτων.

Αρθρωτικές διαταραχές:

Οι διαταραχές της άρθρωσης κυμαίνονται από σοβαρές (δυσαρθρία) έως ήπιες (εξελικτική διαταραχή άρθρωσης). Εμφανίζονται στην προσχολική ηλικία και σχετίζονται με την ικανότητα του παιδιού να γνωρίζει πώς να τοποθετεί σωστά τους αρθρωτές (γλώσσα-χείλη-δόντια-υπερώα), για να παραχθεί σωστά ο ήχος. Ενώ οι διαταραχές της άρθρωσης, συχνά δε συνοδεύονται από κάποια άλλη διαταραχή, μπορεί να σχετίζονται με:

 • Δομικές ανωμαλίες (σχιστίες χειλιών ή υπερώας)

• Ορθοδοντικές ανωμαλίες (ελλείψεις δοντιών, κακή σύγκλιση δοντιών)

• Νευρολογικές ανωμαλίες

Φωνολογικές διαταραχές:

Στις φωνολογικές διαταραχές δεν υπάρχει κάποιο ανατομικό ή νευρολογικό πρόβλημα. Οι κινητικές δεξιότητες, οι στοματοπροσωπικές δεξιότητες και οι δεξιότητες της μίμησης, εκτελούνται φυσιολογικά, αλλά η ομιλία μπορεί να είναι δυσκατάληπτη. Η δυσκολία οφείλεται στην κατανόηση-επεξεργασία, δηλαδή το άτομο μπορεί να σχηματίσει το φώνημα που θα του ζητηθεί, αλλά δεν είναι σε θέση να το ξεχωρίσει από ένα άλλο με κοινά χαρακτηριστικά. Κυρίως εκδηλώνεται με:

 • Αντικαταστάσεις φωνημάτων («βόντι», αντί «δόντι»)

• Αναδιπλασιασμούς («τιτί», αντί «κουτί»)

• Απλοποιήσεις συμπλεγμάτων («πίτι», αντί «σπίτι»)

• Αρμονίες («λουλούρι», αντί «κουλούρι»)

 • Μεταθέσεις και μετακινήσεις («εφέλαντας», αντί «ελέφαντας»/ («πρότα», αντί «πόρτα»)

Σύμφωνα με σχετικές έρευνες, οι αιτίες που είναι υπεύθυνες για την εμφάνιση των παραπάνω δυσκολιών, είναι οι εξής:

 • Η κληρονομικότητα

• Η μερική απώλεια ακοής, κυρίως κατά την περίοδο της γλωσσικής και φωνολογικής ανάπτυξης του ατόμου

• Η δυσκολία της ακουστικής αντίληψης, διάκρισης και επεξεργασίας των ήχων

• Η συναισθηματική ανωριμότητα του παιδιού

• Τα ελλιπή ερεθίσματα που παρέχονται από το περιβάλλον του παιδιού

Επιπροσθέτως έχει αποδειχθεί ότι τα παιδιά με φωνολογικά ελλείμματα κατά τη νηπιακή ηλικία, μπορεί να παρουσιάσουν δυσκολίες κατά τη σχολική τους επίδοση, οι οποίες σχετίζονται με μαθησιακές δυσκολίες (γραφο-αναγνωστικές δυσκολίες, δυσκολίες στην ορθογραφία).

Η λογοθεραπευτική παρέμβαση στοχεύει στην αξιολόγηση, τη διάγνωση της διαταραχής, τον στοματοπροσωπικό έλεγχο και την αποκατάσταση της διαταραχής. Ο λογοθεραπευτής εκπαιδεύει κάθε φορά το άτομο ώστε να επιτευχθεί η σωστή άρθρωση του εκάστοτε φωνήματος-φθόγγου και εν συνεχεία να γενικευτεί η χρήση του στον αυθόρμητο λόγο.

 Παλάντζα Μαρία

Λογοθεραπεύτρια, (Α.Τ.Ε.Ι  Ηπείρου)

Η λογοθεραπεία είναι η επιστήμη, η οποία στοχεύει στην πρόληψη, την αξιολόγηση, τη διάγνωση και τη θεραπεία των διαταραχών του λόγου, της ομιλίας, της επικοινωνίας και της μάσησης-κατάποσης, τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες, όποια και αν είναι η αιτία αυτών: Νευρολογική, εξελικτική, λειτουργική.

Στο αρχικό στάδιο, ο λογοθεραπευτής δίνει πολύ μεγάλη βάση στο κομμάτι της αξιολόγησης, καθώς μέσω αυτής εμφανίζονται οι ικανότητες και οι αδυναμίες του ατόμου. Ο ειδικός συλλέγει τα δεδομένα της αξιολόγησης και φτιάχνει ένα θεραπευτικό πλάνο μέσα από το οποίο αποφασίζει για τους στόχους, τις θεραπευτικές διαδικασίες και το χρονοδιάγραμμα θεραπείας (το οποίο ποικίλλει από άτομο σε άτομο και από θεραπευτή σε θεραπευτή).

Οι λογοθεραπευτές είναι σε θέση να παρέχουν κλινικές υπηρεσίες σε άτομα οποιασδήποτε ηλικίας, τα οποία εμφανίζουν τις ακόλουθες διαταραχές:

  • Αναπτυξιακή καθυστέρηση
  • Ειδική γλωσσική διαταραχή
  • Αρθρωτικές και φωνολογικές διαταραχές
  • Διαταραχές ροής της ομιλίας (τραυλισμός)
  • Νευρογενείς κινητικές διαταραχές της ομιλίας (δυσαρθρία, απραξία)
  • Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις
  • Κρανιοπροσωπικές ανωμαλίες (σχιστίες)
  • Εγκεφαλικά επεισόδια
  • Διαταραχές μάσησης κατάποσης
  • Διαταραχές φώνησης
  • Αυτισμός
  • Νοητική υστέρηση
  • Εγκεφαλική παράλυση
  • Διαταραχές φωνής, ομιλίας, λόγου λόγω βαρηκοΐας και ακουστικής επεξεργασίας μετά από κοχλιακή εμφύτευση

Για τις παραπάνω διαταραχές, αρμόδιες υπηρεσίες μπορούν να παραπέμψουν σε λογοθεραπευτή ώστε να γίνει εκτίμηση λόγου, ομιλίας και κατάποσης. Σε περιπτώσεις που οι γονείς αντιληφθούν κάποια αλλαγή στο παιδί τους η οποία δε συνάδει με τα φυσιολογικά στάδια ανάπτυξης καλό θα ήταν να επισκεφτούν κάποιον ειδικό. Η διάγνωση οποιασδήποτε διαταραχής καλό θα ήταν να γίνεται σε αρχικό στάδιο, ώστε να συμβάλλει καταλυτικά στη φυσιολογική ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας, βοηθώντας τα παιδιά να αποφύγουν δευτερογενείς συμπεριφορές, όπως χαμηλή αυτοπεποίθηση και φόβο επικοινωνίας με τον ευρύτερο κοινωνικό περίγυρο. Στους ενήλικες από την άλλη πλευρά, η έγκαιρη διάγνωση είναι πολύ σημαντική, γιατί βοηθά στο να αποφευχθεί ο στιγματισμός τους.

Παλάντζα Μαρία

Λογοθεραπεύτρια, (Α.Τ.Ε.Ι  Ηπείρου)

Με βάση τα στάδια ανάπτυξης, η επαφή με έναν λογοθεραπευτή κρίνεται απαραίτητη όταν:

• Το παιδί δεν αντιδρά στους ήχους και δυσκολεύεται να επικοινωνήσει (θα πρέπει να γίνεται έλεγχος ακοής)

• Το παιδί δεν έχει βλεμματική επαφή.

• Το παιδί σταματά  ξαφνικά να μιλάει ή η ομιλία του παραμένει στάσιμη.

• Λέει μόνο φωνήεντα και όχι σύμφωνα.

• Δυσκολεύεται να προφέρει τα φωνήματα.

• Το λεξιλόγιο του αποτελείται από λίγες λέξεις.

• Δεν εκτελεί απλές εντολές.

• Δεν κατανοεί άρνηση ερώτηση.

• Δεν χρησιμοποιεί στο λόγο του ρήματα, επίθετα, προθέσεις, άρθρα  και δε μπορεί να σχηματίσει απλές προτάσεις π.χ. "η μαμά είναι καλή".

• Η ομιλία του δεν είναι πάντα κατανοητή γιατί μπορεί να αφαιρεί σύμφωνα από τις λέξεις π.χ. "πλένω -> πενω".

• Δε μπορεί να διηγηθεί απλά γεγονότα.

• Κάνει πολλά συντακτικά λάθη.

• Κάνει στερεοτυπικές κινήσεις και η συμπεριφορά του μπορεί να είναι επιθετική σε τρίτους αλλά και στο οικογενειακό περιβάλλον.

• Δυσκολεύεται να κάνει φίλους και να κοινωνικοποιηθεί.

Μια διαταραχή του λόγου και της ομιλίας, ίσως να προσπερνάται μέχρι την ηλικία των 3-4 χρόνων, από τους γονείς. Οι ίδιοι πιστεύουν πως η δυσκολία θα περάσει από μόνη της. Σε κάποιες περιπτώσεις αυτό συμβαίνει, αλλά αν η δυσκολία επιμείνει γίνεται πιο έντονη με την είσοδο του παιδιού στο σχολείο και το επηρεάζει συναισθηματικά, κοινωνικά και εκπαιδευτικά.

Καλό θα είναι η παρέμβαση να γίνεται άμεσα και το παιδί να εντάσσεται σε ένα πλαίσιο, για πιο γρήγορη αποκατάσταση.

Παλάντζα Μαρία

Λογοθεραπεύτρια, (Α.Τ.Ε.Ι  Ηπείρου)

Οι ενήλικες πολλές φορές θεωρούν δεδομένη και εύκολη υπόθεση την ανάπτυξη του λόγου, μη γνωρίζοντας πως η επικοινωνία και η γλώσσα απαιτούν πολλές και συνδυαστικές ικανότητες για τα παιδιά. Η ανάπτυξη του λόγου και της ομιλίας σε κάθε παιδί αποτελεί μια πολύπλοκη διαδικασία.

Τα παιδιά μαθαίνουν να μιλάνε ακούγοντας ήχους και φωνές ήδη από τους πρώτους μήνες της ζωής τους και μέσα από τους ήχους προσπαθούν να επικοινωνήσουν και να εκφράσουν τις ανάγκες τους (π.χ. κλάμα). Δεν αναπτύσσονται όλα τα παιδιά με τους ίδιους ρυθμούς, αφού σε κάποια ορισμένες δεξιότητες κατακτούνται νωρίτερα και σε κάποια αλλά αργότερα. Ποια είναι όμως τα φυσιολογικά στάδια ανάπτυξης του λόγου και της ομιλίας;

Στάδια ανάπτυξης

0- 12 μηνών:

• Τρομάζει με τους ήχους και τους αναγνωρίζει.

• Εντοπίζει τους ήχους και γυρίζει το κεφάλι προς την πηγή τους.

• Μιμείται ήχους και τους επαναλαμβάνει.

• Χρησιμοποιεί χειρονομίες για να υποδείξει τις ανάγκες του.

• Το κλάμα του διαφοροποιείται για την κάθε του ανάγκη.

• Χαμογελάει όταν του μιλάνε.

• Χρησιμοποιεί τα φωνήματα /p/, /b/, /m/ όταν μουρμουρίζει.

• Η φωνή του ποικίλει σε ύψος και ένταση.

• Κατανοεί το ναι και το όχι.

• Ανταποκρίνεται στο όνομα του.

• Παράγει 1 ή περισσότερες λέξεις.

• Το μουρμούρισμα μετατρέπεται σε ακατάληπτη ομιλία.

13-24 μηνών:

• Αναγνωρίζει οικεία και καθημερινά αντικείμενα. 

• Αναγνωρίζει μέρη του σώματος.

• Ακολουθεί απλές εντολές.

• Ζητά αντικείμενα που επιθυμεί.

• Κάνει ερωτήσεις με ιδιαίτερο χρωματισμό της φωνής.

• Διασκεδάζει στο άκουσμα της ιστορίας.

• Φτιάχνει προτάσεις με 1-2 λέξεις.

• Η ομιλία του αρχίζει να γίνεται πιο αντιληπτή στους τρίτους.

• Το εκφραστικό του λεξιλόγιο αποτελείται από 100 λέξεις περίπου.

• Αντιλαμβάνεται 300 περίπου λέξεις.

2-3 ετών:

• Εκφράζει την ανάγκη για τουαλέτα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

• Δείχνει εικόνες σε βιβλίο και τις ονομάζει.

• Νιώθει ευχαρίστηση στο να ακούει τραγούδια και μικρές ιστορίες.

• Κάνει προτάσεις με 2-3 λέξεις.

• Ρωτάει συχνά "τι";

• Αντιλαμβάνεται τις έννοιες "νύχτα", "μέρα".

• Αντιλαμβάνεται το ένα και τα πολλά.

• Το εκφραστικό του λεξιλόγιο αναπτύσσεται με πιο γρήγορους ρυθμούς το διάστημα αυτό.

• Κάνει πολλά γραμματικά λάθη.

• Χρησιμοποιεί σωστά τα φωνήεντα.

• Χρησιμοποιεί το βοηθητικό ρήμα <είναι>.

• Χρησιμοποιεί προστακτική και αντωνυμίες.

3-4 ετών:

• Αντιλαμβάνεται τον τρόπο που λειτουργούν τα αντικείμενα.

• Κατανοεί έννοιες όπως: μέσα-έξω, μικρό-μεγάλο.

• Αντιλαμβάνεται το παρόν και το μέλλον.

• Κάνει προτάσεις με 4-5 λέξεις.

• Βελτιώνεται η χρήση γραμματικής. 

• Μπορεί να τοποθετεί γεγονότα σε χρονολογική σειρά.

• Χρησιμοποιεί ρήματα σε αόριστο χρόνο.

• Αναγνωρίζει βασικά σχήματα.

• Καταλαβαίνει τις λειτουργίες των αντικειμένων.

• Ρωτά και απαντά σε απλές ερωτήσεις .

• Ζητά να μαθαίνει το "γιατί".

• Παρατηρεί τους ενήλικες.

• Γίνεται σωστή χρήση των ρημάτων «είμαι» και «είναι» στις προτάσεις.

• Εκφράζει συναισθήματα μέσω της ομιλίας.

4-5 ετών:

• Αντιλαμβάνεται την έννοια των αριθμών μέχρι το 3.

• Γνωρίζει τουλάχιστον 3-4 χρώματα.

• Γίνεται σωστή σύνταξη των προτάσεων.

• Κάνει προτάσεις με 4-8 λέξεις.

• Ρωτά να μαθαίνει τους ορισμούς των λέξεων.

• Αναφέρει τις εμπειρίες του από το σχολείο, τους φίλους κλπ.

• Κατανοεί τις έννοιες "ίδιο", "διαφορετικό".

• Προσέχει όταν του λένε μια ιστορία και μπορεί να απαντήσει σε απλές ερωτήσεις σχετικά με αυτή.

• Κατανοεί αντίθετες έννοιες.

• Χρησιμοποιεί τους χρόνους ενεστώτα, αόριστο, μέλλοντα.

• Παράγει σύμφωνα με μεγάλη ακρίβεια. 

Παλάντζα Μαρία

Λογοθεραπεύτρια, (Α.Τ.Ε.Ι  Ηπείρου)

Επικοινωνία

Βασιλίσσης Σοφίας 54

Ιλίσια / Αθήνα

Τ: +30 210 72 22 214
F: +30 210 72 22 282

email: [email protected], [email protected]