Σε ένα κόσμο ρευστό όπως είναι ο δικός μας, όπου όλοι μαθαίνουμε να αντέχουμε την ιδέα πως σχεδόν τίποτα δεν είναι απόλυτα προβλέψιμο, κάποια άτομα έχουν την ανάγκη για απόλυτη βεβαιότητα. Ενώ γνωρίζουμε και δεχόμαστε ότι πάντα υπάρχει η πιθανότητα να συμβεί ένα ατύχημα ενώ οδηγούμε, ή να γελοιοποιηθούμε κατά τη διάρκεια μιας παρουσίασης, κάποιοι από μας θέλουμε να είμαστε απολύτως βέβαιοι ότι τα αρνητικά αποτελέσματα που συνδέονται με τους φόβους μας δεν πρόκειται να συμβούν.

Η δυσανεξία στην αβεβαιότητα ή το άγνωστο είναι ένας παράγοντας που σχετίζεται με την εμφάνιση και τη διατήρηση του άγχους. Περιλαμβάνει πεποιθήσεις που αφορούν στην αναγκαιότητα να είναι κανείς τελείως σίγουρος για την έκβαση διαφόρων καταστάσεων, καθώς και στην αδυναμία του να διαχειριστεί τη μη προβλεψιμότητα και την ασάφεια. Τα άτομα με μεγαλύτερη δυσανεξία στο απρόβλεπτο βιώνουν υψηλά επίπεδα δυσφορίας. Από τη μία, αναζητούν διαβεβαιώσεις προκειμένου να εξουδετερώσουν το άγχος για μελλοντικά αβέβαια γεγονότα. Για παράδειγμα, μπορεί να επισκέπτονται τακτικά τους γιατρούς για να βεβαιωθούν ότι δεν πάσχουν από κάποια ασθένεια. Από την άλλη, μπορεί να αποφεύγουν κάποιες καταστάσεις με την προοπτική πως αυτές θα είναι δυνητικά επικίνδυνες. Όπως την κατανάλωση ‘απαγορευμένων’ τροφών για να προλάβουν ή να εμποδίσουν την εμφάνιση μιας ανεπιθύμητης ασθένειας.

Η δυσανεξία στην αβεβαιότητα αποτελεί ένα γνωστικό ‘φίλτρο’ μέσα από το οποίο τα άτομα αντιλαμβάνονται τον κόσμο απειλητικά ασαφή και επικίνδυνα απρόβλεπτο. Έχουν την τάση να επικεντρώνουν την προσοχή τους σε επιλεκτικά συγκεκριμένα ερεθίσματα ή πληροφορίες από το περιβάλλον που επιβεβαιώνουν το φόβο τους· ενώ υπερεκτιμούν αυτό που εκλαμβάνουν ως απειλή (καταστροφοποίηση). Για παράδειγμα, η παραμικρή ταχυκαρδία ερμηνεύεται ως σημείο καρδιακής προσβολής. Επίσης μπορεί να εξάγουν συμπεράσματα βάσει της συναισθηματικής τους κατάστασης. Φέρονται στο συναίσθημά τους σαν να είναι γεγονός (συναισθηματική λογική). ‘Αφού δεν αισθάνομαι σιγουριά, άρα είμαι σε κίνδυνο’. ‘Φοβάμαι ότι θα πάρει φωτιά το σπίτι, άρα υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να καεί το σπίτι’.

Προκειμένου να μειώσουν το υπερβολικό άγχος, τα άτομα καταφεύγουν σε συμπεριφορές αναζήτησης ασφάλειας όπως διαβεβαιώσεις (πχ επανειλημμένη αναζήτηση ιατρικών πληροφοριών στο internet), επανέλεγχοι (πηγαίνουν πολλές φορές και ελέγχουν ότι δεν έχουν ξεχάσει το φούρνο αναμμένο), υπερβολική ανησυχία (‘αν δεν ανησυχώ για τη δουλειά μου, θα με απολύσουν’), νοητικές τελετουργίες (λένε προσευχές), ώστε να αποκαταστήσουν μια αίσθηση «ελέγχου» και να μειώσουν την ένταση και το φόβο. Ενδέχεται να υιοθετήσουν τακτικές αποφυγής, οι οποίες εκδηλώνονται ως αναβλητικότητα και αναποφασιστικότητα, ώστε να ελαχιστοποιήσουν την πιθανότητα να κάνουν μια επιπόλαιη επιλογή ή να πάρουν μια απόφαση για την οποία θα μετανιώσουν στο μέλλον.

Οι συμπεριφορές αναζήτησης ασφάλειας μειώνουν μόνο προσωρινά το άγχος, πχ τα άτομα αισθάνονται στιγμιαία ανακούφιση όταν έχουν στα χέρια τους τα αρνητικά αποτελέσματα ενός εργαστηριακού ελέγχου. Με δεδομένο ότι δεν είναι εφικτή η απόλυτη εγγύηση της ασφάλειας, οι συμπεριφορές αυτές μετατρέπονται (μέσω της αρνητικής ενίσχυσης) σε δυσπροσαρμοστικές στρατηγικές αντιμετώπισης της αβεβαιότητας. Μακροπρόθεσμα ενισχύουν το άγχος και τις ανεπιθύμητες σκέψεις αφού η αποφυγή δυσάρεστων συνεπειών αποδίδεται στις συμπεριφορές ασφάλειας. Πχ ‘Αν έχω πάντα μαζί μου ένα ηρεμιστικό, δεν θα εκδηλώσω άγχος’. Το άγχος ξανάρχεται· και έρχεται πιο μεγάλο.

Ας δούμε πως ο μηχανισμός των δυσλειτουργικών σκέψεων ενισχύει την αβεβαιότητα και την αμφιβολία:

Πυρηνικές πεποιθήσεις για την αβεβαιότητα (‘Δεν αντέχω να νιώθω ότι δεν είμαι ασφαλής. Πρέπει να εξουδετερώσω το άγχος’.) à Επαγρύπνηση και επικέντρωση σε λανθασμένες πληροφορίες à Αβεβαιότητα/ αμφιβολία à Απειλητικές παρερμηνείες (συναισθηματική λογική) à Άγχος à Συμπεριφορές αναζήτησης ασφάλειας (διαβεβαιώσεις) à Αρνητική ενίσχυση (προσωρινή ανακούφιση από το άγχος, μακροπρόθεσμη ευαισθησία σε αμφιβολίες)

Η θεραπεία των διαταραχών που σχετίζονται με το άγχος βασίζεται στην αντοχή και ανοχή σε αποδεκτά επίπεδα αβεβαιότητας. Οι θεραπευτικές παρεμβάσεις αμφισβητούν την ανάγκη των ατόμων για απόλυτη βεβαιότητα. Η δυσανεξία στην αβεβαιότητα άλλωστε επιμένει ακόμα κι όταν τα άτομα πείθονται ότι οι συνέπειες που φοβούνται είναι λιγότερο πιθανές. Το κλειδί λοιπόν στην αντιμετώπιση του άγχους είναι η συνειδητοποίηση πως η υιοθέτηση των συμπεριφορών ασφάλειας επιβεβαιώνει τα άτομα πως υπάρχει πρόβλημα. Η σταδιακή έκθεση στο άγχος βοηθά τα άτομα να μάθουν ότι το απρόβλεπτο είναι πιο διαχειρίσιμο από αυτό που αναμένεται.

References

Abramowitz, J. S. & Blakey, S. M. (2020). Clinical handbook of fear and anxiety: Maintenance processes and treatment mechanisms. American Psychological Association

Lamagnere, F. (2017). Μανίες, φοβίες και έμμονες ιδέες. Εκδόσεις Πατάκη

Δήμητρα Τσώλα

Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτριαv

Οι Πανελλήνιες εξετάσεις αποτελούν μια ιδιαίτερα στρεσογόνο περίοδο για τον έφηβο. Επιπρόσθετα, με τις γενικότερες αλλαγές που βιώνει στο σώμα, τη σκέψη, το συναίσθημά του, οι οποίες συνιστούν μια φάση αγωνίας & αστάθειας, οι Πανελλήνιες προσθέτουν κι άλλο άγχος.Θα έλεγε κανείς, ότι από αυτές «κρίνεται» το μέλλον του παιδιού, καθώς η επιτυχία του εφήβου ή μη θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τις σπουδές και την επαγγελματική του κατεύθυνση.

Σε αυτήν τη δύσκολη φάση ζωής είναι απαραίτητο για τον έφηβο ένα υποστηρικτικό περιβάλλον (γονείς). Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι οι εξετάσεις δεν είναι μια προσωπική υπόθεση του εφήβου, αλλά μια «οικογενειακή» υπόθεση, στην οποία πρέπει ο καθένας να μετέχει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο από την πλευρά του.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς:

  • να δημιουργούν ένα ήρεμο κι ευχάριστο κλίμα στο σπίτι.
  • να έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες για τα παιδιά τους.
  • να ενθαρρύνουν την προσπάθεια των παιδιών τους και να καθησυχάζουν τις ανησυχίες τους.
  • να μοιράζονται δικές τους εμπειρίες από εξετάσεις και το πώς εκείνοι τις διαχειρίστηκαν.
  • να μην συγκρίνουν άλλα παιδιά με τα δικά τους.
  • να διασφαλίσουν στα παιδιά τους ότι έχουν την αμέριστη στήριξή τους, ακόμα και σε ενδεχόμενη αποτυχία.
  • να ενθαρρύνουν τα παιδιά τους να αφιερώνουν προσωπικό χρόνο για εκείνα για ξεκούραση & διασκέδαση.

Τι μπορεί να κάνουν οι υποψήφιοι:

  • να οργανώνουν καλά τον χρόνο της μελέτης και την ύλη που πρέπει να ολοκληρώσουν.

  • να κάνουν συχνά διαλείμματα, ώστε να ξεκουράζονται.

  • να κοιμούνται & να τρέφονται σωστά.

  • να ασκούνται & να ασχολούνται καθημερινά με κάτι που τους προσφέρει ευχαρίστηση.

  • να μιλούν για το άγχος τους και να ζητούν υποστήριξη & ηρεμία.

  • να έχουν στο νου τους ότι αυτή η «δοκιμασία» κρίνει τις επιδόσεις τους κι όχι τους ίδιους ως άτομα.

Πότε το άγχος υπερβαίνει τα όρια του φυσιολογικού;

Την περίοδο των εξετάσεων ο έφηβος διακατέχεται από ευερεθιστότητα, άστατη διάθεση κι απρόβλεπτες αντιδράσεις. Πολλές φορές, διαταράσσεται ο ύπνος και η διατροφή του.

Ωστόσο, εάν τα αρνητικά συναισθήματα που βιώνει διατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα μπορεί να οδηγήσουν σε σημαντικές δυσκολίες, όπου σε συνδυασμό με ψυχοσωματικά συμπτώματα (πόνοι στο κεφάλι ή το στομάχι, ίλιγγοι, αδυναμία, κρίσεις πανικού, κ.α.) μπορεί να μειώσουν τη λειτουργικότητά του.

Σε αυτήν την περίπτωση καλό είναι οι γονείς να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό.

Δεύτερη ευκαιρία ή Εναλλακτικό σχέδιο

Επειδή πάντα ελλοχεύει ο κίνδυνος της μη επιτυχίας στις εξετάσεις, καλό θα ήταν να υπάρχουν στο πίσω μέρος του μυαλού του εφήβου, αλλά και της οικογένειας εναλλακτικές λύσεις.

Θα μπορούσε αν το ήθελε να δώσει ξανά εξετάσεις; Να ξεκινήσει μια ιδιωτική σχολή; Να ξεκινήσει στη σχολή που πέρασε, ακόμα κι αν δεν είναι στις πρώτες επιλογές;

Ωστόσο, οι γονείς καλό είναι να προσφέρουν αυτές τις εναλλακτικές λύσεις χωρίς να ασκούν πίεση κι έχοντας ρεαλιστικές προσδοκίες από τα παιδιά τους.

Θυμηθείτε:

Η ζωή δεν τελειώνει με τις Πανελλήνιες, αλλά ούτε κι η αξία των παιδιών μας καθορίζεται από αυτές!

 

Βίκυ Τσατσανύφου

Ψυχολόγος – Οικογενειακή Θεραπεύτρια

Η διαταραχή πανικού χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες απροσδόκητες προσβολές πανικού. Η προσβολή πανικού είναι μια διακριτή περίοδος έντονου άγχους που χαρακτηρίζεται από συμπτώματα όπως ταχυκαρδία, αίσθημα δύσπνοιας, εφίδρωση, τρεμούλα ή έντονο τρόμο, ναυτία, ρίγη, φόβο απώλειας ελέγχου ή ότι το άτομο τρελαίνεται, φόβο ότι θα πεθάνει. Η έντονη δυσφορία κορυφώνεται μέσα σε μερικά λεπτά.

Οι γυναίκες που παθαίνουν προσβολές πανικού κατά την επιλόχεια περίοδο βιώνουν κοινά συμπτώματα με τις γυναίκες που παθαίνουν προσβολές πανικού σε μια οποιαδήποτε άλλη περίοδο στη ζωή τους. Ωστόσο έχουν παρουσιαστεί στις πρώτες κάποια επιπλέον συμπτώματα όπως υστερικό κλάμα, αποπροσανατολισμός, και πονοκέφαλοι. Έχει επίσης παρατηρηθεί πως οι γυναίκες αυτές νιώθουν εκτός ελέγχου, εξαντλούνται από την προσπάθειά τους να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση ενώ νιώθουν πως απογοητεύουν τον εαυτό τους και την οικογένειά τους. Επιπλέον φοβούνται πολύ το ενδεχόμενο η συναισθηματική τους ανησυχία να επιδράσει αρνητικά στις ίδιες καθώς και στις οικογένειές τους. Οι ενοχές, η ντροπή, η ανησυχία και ο φόβος ότι δεν θα είναι ικανές να φροντίσουν το νεογέννητο προκαλούν ακόμα περισσότερη δυσφορία.

Όταν η διαταραχή πανικού προϋπάρχει, τα συμπτώματα πανικού φαίνεται να επιδεινώνονται κατά την επιλόχεια περίοδο. Ειδικά αν το άτομο σταματήσει να παίρνει την φαρμακευτική του αγωγή.

Οι αιτίες της διαταραχής πανικού κατά την επιλόχεια περίοδο (έναρξη ή επιδείνωση) συμπεριλαμβάνουν κοινωνικοδημογραφικούς, βιολογικούς καθώς και ψυχολογικούς παράγοντες.

Κοινωνικοδημογραφικοί παράγοντες

  • Ηλικία: όσο νεότερη η μητέρα, τόσο περισσότερο το άγχος της αν θα ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της νέας κοινωνικής κατάστασης. Επίσης η νεαρή ηλικία του πατέρα συμβάλλει στην αύξηση του άγχους της μητέρας (για τον ίδιο λόγο) 
  • Μορφωτικό επίπεδο: το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης της μητέρας μπορεί να της προκαλέσει αίσθημα ανεπάρκειας και ανασφάλειας
  • Οικογενειακή κατάσταση: είναι περισσότερες οι πιθανότητες για την ανύπαντρη μητέρα ή αυτήν που είχε μια σύντομη σχέση με τον πατέρα του νεογέννητου να ανησυχούν για την δέσμευση και την εμπλοκή του πατέρα στη φροντίδα του παιδιού
  • Οικονομική κατάσταση: οι οικονομικές δυσκολίες μπορεί να οδηγήσουν σε καταστάσεις υψηλού στρες

Βιολογικοί παράγοντες

  • Οιστρογόνα: οι αλλαγές στα επίπεδα των οιστρογόνων επηρεάζουν την έναρξη και την επιδείνωση των συμπτωμάτων πανικού
  • Προγεστερόνη: έχει αναφερθεί πως τα συμπτώματα πανικού αυξάνονται κατά την επιλόχεια περίοδο επειδή τα επίπεδα προγεστερόνης μειώνονται δραματικά και παρουσιάζεται αύξηση στα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα (CO2)

Ψυχολογικοί παράγοντες

  • Οι γυναίκες που έχουν προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό άγχους ή κατάθλιψης έχουν περισσότερες πιθανότητες να βιώσουν συμπτώματα πανικού κατά την επιλόχεια περίοδο.
  • Ο παραποιημένος τρόπος σκέψης (καταστροφοποίηση) επίσης παίζει ρόλο στην ανάπτυξη της συμπτωματολογίας: οι γυναίκες που έχουν την τάση να προβλέπουν την αρνητική έκβαση διαφόρων καταστάσεων έχουν περισσότερες πιθανότητες να πάθουν προσβολές πανικού.

Η ψυχολογική παρέμβαση στις ιδέες ενοχής, και αναξιότητας που βιώνουν οι γυναίκες αυτές είναι σημαντική. Νιώθουν ανεπαρκείς και ως μητέρες και ως σύζυγοι. Η ψυχολογική θεραπεία που θα εστιάσει στις διαστρεβλωμένες πεποιθήσεις θα βοηθήσει τις νέες μητέρες να αξιολογήσουν τον εαυτό τους ρεαλιστικά και να δουν τις θετικές και υγιείς πτυχές του εαυτού τους στο νέο τους ρόλο.

Τσώλα Δήμητρα

Ψυχολόγος, Ψυχοθεραπεύτρια

 

Επικοινωνία

Βασιλίσσης Σοφίας 54

Ιλίσια / Αθήνα

Τ: +30 210 72 22 214
F: +30 210 72 22 282

email: [email protected], [email protected]